सः कः अहम्? किम् मम कर्म? इति सः स्वयमेव चिन्तयन् आत्मनः स्वरूपमवलोकयन् विचिन्तनपरः अभवत्। एवं प्रकारेण अहर्निशम् अनिशम् अस्य चिन्तनस्यैव प्रवाहे निमग्नः सन् न कदापि श्रान्तः अभवत्। पुनः तं तत्त्ववित्तारं उपसृत्य प्रणम्य सः इदं वचनम् अब्रवीत्— "कः अहम्? किम् मम कर्म? किम् मम जन्म? एतत् सर्वं मे कथय। अज्ञानवातेन सञ्चालितं मनः कथं सत्यम् आप्नोति? अहंकारः च मनसः प्रवृत्तयः आत्मनः न सन्ति, हे बुध! जातिवर्णादिलक्षणरहितः अहम् कथं कर्म कर्तुं शक्नोमि? अरूपः अनन्तः च अहम् कथं कर्म कुर्वे? यस्य स्वभावः अविच्छिन्नः, तस्य कर्म कथं उच्यते? अनन्तस्य कर्म जन्म च कथं वर्ण्यते? एष एव अत्र परिपूर्णः परमानन्दः अस्ति, अन्यत् किञ्चित् नास्ति, हे द्विजश्रेष्ठ। यदा ज्ञानं अक्षुण्णं पूर्णं च भवति, तदा सर्वं ब्रह्ममयम् एव दृश्यते। सः आत्मानं स्वयम् अक्षयं भगवन्तं अन्तः पश्यन् प्रमोदं लेभे। 'सः अहम्' इति दृढनिश्चयेन परां शान्तिम् अवाप्तवान्। गुरवे प्रणम्य, सः तत्त्ववित् सदा ध्याननिष्ठः अभवत्। काश्यां नगरीम् उपगम्य, सः परां मुक्तिम् प्राप्तवान्। कर्मबन्धनच्छेदेन यः सुखं प्राप्तवान्, सः शुद्धिं लेभे। अथ यज्ञमाली सुमाली च—तयोः कर्माणि वर्ण्यन्ते। तदा सः भ्रातुः धनस्य भागं द्विधा कृत्वा अददात्। सः तं धनं नानाप्रकारैः व्ययैः नाशयामास। तदनन्तरं वेश्याभिः आकृष्टः, परदारेषु आसक्तः अभवत्। परधनं च चोरयित्वा वेश्यासु एव संलग्नः अभवत्। एवं कष्टेन पीडितः सः स्वभ्रातरं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्— "त्वमेव पापकर्मणा महापापे प्रवृत्तः।" सः भ्रातरं हन्तुम् संकल्प्य, खङ्गं गृहीत्वा तं जघान। नगरवासिनः कोपेन सुमालिं बद्धवन्तः। भ्रातुः मोहात् सः तं बन्धनात् विमोचयामास। पुनः अर्धं स्वयम् स्वीकृत्य, अर्धं कनिष्ठभ्रात्रे दत्तवान्। अहंकारयुक्तः, मूर्खैः, चाण्डालैः, उग्रैः च सह भोज्यं कृतवान्। यथा पिचुमन्दवृक्षः फलसम्पन्नः अपि केवलं काकैः एव भुज्यते, तथैव सः। मद्यपानेन उन्मत्तः सः गवां मांसं चान्यं निकृष्टं खादितवान्। राज्ञा अपि पीडितः, सः ब्राह्मणः निर्जनवनं पलायितः। सत्सङ्गदोषेण सः सर्वेभ्यः अन्नदानं अकुर्वन्। सदा धर्मनिष्ठः, सः तान् अतिथीन् परिश्रमेण पालयामास। यः सत्पात्रे दानपरायणः, धर्ममार्गे स्थितः, तस्य सर्वे कल्पवृक्षफलानि देवैः एव भुज्यन्ते। सः सदा विष्णोः गृहे सेवायाम् आसक्तः अभवत्। यज्ञमाली सुमाली च उभौ एकस्मिन्नेव काले मृत्युम् उपेतौ। श्रीहरिः दिव्यं विमानं पार्षदगणैः सहितं प्रेषयामास। सः देवगणैः सत्कृतः, महर्षिभिः स्तुतः च अभवत्।