युवावस्थायाम् सः पुरुषः धनार्जने, तद्रक्षणे, तस्य नाशे च महता क्लेशेन पीड्यते। मायेयया मोहितः, कामक्रोधाभ्यां दूषितचित्तः, सर्वदा मत्सरनिष्ठः, परधनदारापहृत्यै प्रवृत्तचित्तः, पुत्रमित्रदारपोषणपरः, निरर्थकगर्वदूषितः च भवति। यदा तस्य पुत्रादयः रोगपीडिताः भवन्ति, सः सर्वं परित्यज्य, अन्तःशोकसमाक्रान्तः, यथोक्तमार्गेण श्मशानमगच्छत्। तदा सः चिन्तयति—कथं सम्पन्नकुलं स्थास्यति? अश्वः कुत्र गतः? कुतः गावः मम न प्रत्यागच्छन्? विवेकाभावात् धान्यं नश्यति, पुत्राः नित्यं रुदन्ति। जीविकाप्राप्तिः न शक्या, हे राजन्, राजदण्डः च दुःसहः। मम साहसम् अशक्यम्, मित्राणि च सर्वे आलस्येन चञ्चलाः। एवं सततम् उद्वेगग्रस्तः, स्वदुःखं न निवर्तयन्, सः भाग्यं निन्दति—“धिगस्तु दैवम्! किमर्थं मां दारिद्र्ययुक्तं सृष्टवान्?” सर्वाङ्गकम्पितः, श्वासकासादिभिः क्लिष्टः, चञ्चलमन्ददृष्टिः, कण्ठे कफेन बाधितः, पुत्रदारादिभिः तिरस्कृतः, चिन्तया पीड्यते—“कदा मम मृत्युः आगमिष्यति? मम मृत्युपरं पुत्रादयः गृहक्षेत्रधनरक्षणं कथं करिष्यन्ति? कस्य वा एतानि भविष्यन्ति?” “मम धनं परैः हृतं चेत्, पुत्रादयः कथं जीविष्यन्ति?” इति स्नेहशोकसमाक्रान्तः, दीर्घनिःश्वासं कुर्वन्, स्वकृतानि कर्माणि पुनः पुनः स्मरति विस्मरति च, मृत्युः समीपं आयाति। रोगपीडितः, अन्तः दग्धः, शय्यायां च शय्यायां च परिवर्तते, क्षुधातृषाभ्यां पीड्यमानः, अल्पमपि जलं याचते, किन्तु ज्वरपीडितैः “जलं न हितम्” इति उक्ते, सः मनसा महद्वैरं कुर्यात्, मूढधीः च भवति। ततः हस्तपादयोः चलनं न शक्नोति, रोदनयुक्तैः बन्धुमित्रैः परिवृतः, वक्तुं न शक्नोति, अर्जितधनवस्तुनां कस्य स्वत्वं भविष्यति इति चिन्तयन्, अश्रुपूर्णलोचनः, कण्ठे गद्गदं, प्राणः शरीरेभ्यः निष्क्रान्तः, यमदूतैः बद्धः, नरकाद्यनुभवति यथापूर्वम्। एवं सर्वे प्राणी, यावत्कर्मक्षयम्, तीव्रदुःखानि अनुभवन्ति। तस्मात् परं ज्ञानं साधयेत्; ज्ञानात् मोक्षः लभ्यते। अतः संसारमोक्षाय परं ज्ञानं यत्नेन साधयेत्। यो हरीं न सेवते, तस्मात् मूढतरः कः? ये पुरुषाः विष्णौ न रताः, कामेषु रताः, ते दुःखं यान्ति। ज्ञानहीनाः नराः जीवन्नपि नरके पीड्यन्ते—हन्त! अज्ञानिनः महामोहावृताः, जगत् नित्यं मन्यन्ते। यो विष्णुं संसारबन्धविनाशकं न पूजयति, सः महापापी। चाण्डालोऽपि हरिस्मरणपरः, हे ब्राह्मन्, महत्सुखं प्राप्नोति। पापिनः मूढाः च चिन्ताग्रस्ताः कथं न विनश्येयुः? एतत् लब्ध्वा, बुधः परलोकहिताय यत्नं कुर्यात्। ते परमं पदं यान्ति, यतः पुनरावृत्तिः कठिनं। यत्र लयो भवति, सः संसारमोचकः। तं देवेश्वरं पूजयन् संसारात् मुच्यते। ये संसारपाशबद्धाः, तेषां बहूनि दुःखानि सन्ति। कथं मोक्षः स्यात्? तद्वद, हे तपस्विन्। हे मुने, कथं तेषां दुःखनाशः स्यात्? कामेन आक्रान्तः पुरुषः लोभवान् भवति; लोभात् क्रोधपरायणः। बुद्धिनाशात् पुनः पापं करोति। यथा देहत्यागानन्तरं मोक्षः लभ्यते, तथा वद। यतस्त्वं संसारदुःखनिर्मोक्षोपायं इच्छसि—हरिः रक्षकः, रुद्रः संहर्ता; स एव मोक्षदः। विष्णुं नारायणं दुःखरहितं मोक्षदं विद्धि। तं महात्मानं नित्यं ध्यात्वा दुःखात् मुच्यते। ज्ञानं नित्यसुखस्वरूपं मोक्षोपायं इति विदुः। ये हरीं नित्यधामदं पूजयन्ति, तान् पण्डितान् विद्धि। ये हृदि तत्त्वदर्शनं कुर्वन्ति, तान् सुखदं विद्धि। यो व्याप्य स्थितः पूर्णः, सः पुरुषाणां मोक्षदः इति विदुः। सः अतुलः, सर्वाधारः; तस्मिन् देवतायां शरणं युञ्जीत।