ये पुत्रादयः ये चान्ये ये त्वया पोषिताः, ते सर्वे स्वकर्मणां प्रभावेण अन्यत्र गताः। यथा त्वया अनेके पापाः कृताः, तथा त्वं स्वकृतानि चिन्तय, अतीतानि कर्माणि मनसा विचारय। निःस्वः, मूढः, पण्डितः, धनसम्पन्नः वा यः कश्चन, चित्रगुप्तेन उक्तानि वचनानि श्रुत्वा तदा ते पापात्मानः सञ्जातसंवेगाः अभवन्। तेषु कालेषु यमस्याज्ञया चलन्ति तीक्ष्णाः, क्रूराः, भयङ्कराः यमदूताः। तैः स्वकृतदुष्कृतफलानि अनुभूय, शेषपापवशात् दुःखं प्राप्नुवन्ति। एवमेकदा महाभाग, मम मनसि संशयः उत्पन्नः, हे दयासिन्धो, विविधा धर्मरूपाणि, नानापापानि च श्रुतानि। ब्रह्मणः दिवसस्य अन्ते त्रैलोक्यविनाशः कथ्यते। हे विदुषां प्रियो, ग्रामदानादीनि पुण्यानि त्वया एवोक्तानि। महाप्रलयकाले सर्वलोकविलयः सञ्जायते। अयं मम संशयः, त्वमेव अस्य निवारणाय योग्यः। साधु साधु, महाबुद्धे, एष सर्वगुह्यगुह्यतमः प्रश्नः। नारायणः अव्ययः, अनन्तः, परमं ज्योतिर्यथार्थतः नित्यः। निर्गुणोऽपि सन्, सगुणवत् अवभासते, सच्चिदानन्दरूपः सः। त्रिविधेषु गुणोपाधिषु, हे नित्य, सः ब्रह्मरूपेण सृजति, विष्णुरूपेण पालयति। प्रलयकाले जनार्दनः पुनः ब्रह्मरूपेण उदेति। ये स्थावरादयः प्राणी, यत्र यत्र स्थिताः, तत्र तत्र स एव कारणम्। तस्मात्, पुरुषश्रेष्ठ, यानि कर्माणि कृतानि, पापानि वा पुण्यानि वा, तानि सर्वाणि अक्षयाणि, न कदाचन विनश्यन्ति, कोटिकल्पेष्वपि। स नित्यः आत्मा स्वकर्मणां फलं पूर्णतया अनुभवति। स एव सर्वस्य सृष्टिकर्ता, पालकः, संहरणकर्ता, भोक्ता च। ये स्थावरसञ्ज्ञकाः प्राणिनः, ते महान्मोहवेष्टिताः सन्ति। स्थावरभावे पृथिव्याम् बीजानि उत्पाद्यन्ते, जलसिक्त्या, हेतुसंयोगेन, सूर्यस्योष्मणा पच्यन्ते, ततो वृद्धिं प्राप्य मूलरूपं यान्ति। तस्मात् मूलात् अंकुरः जायते, तस्मात् पत्राणि, तन्तवः, स्थम्बाः च। तेषु स्थम्बेषु अपि वृद्धिः, ततो पुष्पाणि जायन्ते। पुष्पेषु केचित् फलदाः, केचित् न फलदाः, केचित् फलहेतवः। पुष्पाणां परिपाककाले, तेषां मूलात् त्वक् जायते। तासु त्वचः, भोक्तृकर्मयोगेन, सूर्यरश्मिसंयोगेन, सत्त्वं त्वचि प्रविश्य, क्षीररूपं प्राप्य, कालेन ताण्डुलरूपं यान्ति। भोक्तृकर्मणां प्रभावेण, संवत्सरेण फलन्ति। ततः कृमिरूपेण जात्वा, सदा बहुदुःखपीडिताः, अर्धक्षणमात्रजीवन्तः, अर्धक्षणे म्रियन्ते, अन्यैः प्राणिभिः क्लेशं निवारयितुं अशक्ताः, शीतवातादिभिः पीड्यमानाः, सदा क्षुधातृषार्ताः, मलमूत्रे विचरन्तः, दुःखं अनुभवन्ति। ततः कमलजस्य गर्भं प्रविश्य, तीव्रपीडया कम्पमानाः, व्यर्थचिन्तासन्तप्ताः, सदा क्षुधातृषार्ताः, वनान्तरेषु विचरन्तः, मातृषु अपि, विषयैः प्रेरिताः, वातादिभिः क्लेशिताः। केषुचित् जन्मसु तृणं खादन्ति, केषुचित् मांसं, मलमांसादिकं वा, केषुचित् मूलफलादीनि, सदा दुर्बलान् हिंसन्ति, दुःखं च अनुभवन्ति। अण्डजेषु अपि केचित् वातं, मांसं, मलमांसादिकं खादन्ति, परपीडनरताः, सदा बहुदुःखपीडिताः। गृह्यजन्तुषु अपि सर्वदुःखानुभवः—स्वजनवियोगः, गुरुभारवाहनम्, बन्धनम्, ताडनम्, हलयोजनम् इत्यादयः। विशेषपुण्येन केचित् मनुष्यत्वं प्राप्नुवन्ति। मनुष्यत्वे अपि, चर्मकार, चाण्डाल, व्याध, मृत्तिकाकार, कुम्भकार, लौहकार, सुवर्णकार, तन्तुवाय, सूत्रधार, तपस्वी, भिक्षुक, राजक, लेखक, सेवक, दास, दरिद्र, विकलाङ्ग—एतेषु जन्म दुःखरूपमेव। ज्वरातपशीतकफगुल्मपादाक्षिशिरोगर्भपार्श्वादिदुःखं च बहु। मनुष्येषु अपि, यदा पुरुषस्त्रीसंयोगः सञ्जायते, तदा शुक्रं गर्भे प्रविशति। तदा कर्मणः प्रभावात्, जीवः शुक्रेण सह गर्भं प्रविश्य, शुक्रशोणितसंयोगे विकसितुं प्रारभते। पिण्डरूपेण स्थित्वा, मासे एकाङ्गुलपरिमाणं प्राप्नोति। ततो वायोः प्रभावात् चेतनारहितः सन्, गर्भे दुःखमधिकं अनुभवति, एकस्थले स्थातुं अशक्तः, सर्वतः क्षिप्यते। द्वितीयस्य मासस्य अन्ते मानवाकृतिं लभते, तृतीयस्य अन्ते हस्तपादाद्यङ्गविकासः, चतुर्थे सर्वाङ्गसंस्थानं, पञ्चमे नखाः, षष्ठे नखसंयोगः। नाभिनाड्या पोष्यमाणः, मूत्रेण लिप्तः, गर्भे बद्धः, रक्तास्थिकृमिमेदोमज्जास्नायुकेशादिभिः मलिनः, अनेन अशुचिना शरीरे स्थितः। स्वमात्मानं मलिनं दृष्ट्वा, मातुः कटुकाम्ललवणात्युष्णभोजनदाहेन तप्यमानः, पूर्वजन्मस्मरणेन, नरकक्लेशानुस्मरणेन, अन्तर्बहिरन्तर्दाहेन दग्धः, मनसा शोकं अनुभवति। हा, अहं अतीव पापात्मा! पूर्वजन्मसु, दासपुत्रमित्रभार्यागृहक्षेत्रधनधान्येषु अतिशयासक्त्या, भार्यापोषणाय, परधनक्षेत्रे दृष्टीं कृत्वा, चौर्यादिभिः, कामान्धतया, परदारापहारेण, महापापानि अकुर्वम्। तेषां पापानां फलात्, नरकक्लेशं भुक्त्वा, ततः स्थावरादिषु दुःखमभ्यस्य, अधुना गर्भे वृतोऽस्मि, अन्तर्बहिर्दाहेन दग्धः। याः पत्न्यः मया पोषिताः, ताः अपि स्वकर्मणां प्रभावेन अन्यत्र गताः। हा, दुःखमेव देहिनां! दासपुत्रभार्यार्थं परधनं गृहीतम्।