धर्मफलप्राप्त्यर्थं स्वकृतैः पुण्यैः सः स्वर्गलोकं गच्छति, यत्र सर्वैः भोगैः संपन्नः भवति। यमः तं सम्यक् पूजयित्वा तस्य परमां गतिं प्रापयति। तत्र महाप्रलयकाले वारिधारानां निनादवत् भीमः शब्दः श्रूयते, अञ्जनगिरिसदृशः प्रभामान् दृश्यते। सः त्रियोजनविस्तीर्णः रक्तनेत्रः दीर्घनासिकः च दृश्यते। मृत्युतापादिभिः संतप्तः अपि चित्रगुप्तः तत्र भयङ्करः इव दृश्यते। ततः सः सर्वान् पापिनः कम्पमानान् संबोधयति—"हे पापिनः, दुष्कृतिनः, गर्वदोषेण दूषितचित्ताः! कामक्रोधमदोपहतबुद्धयः यूयं कदाचित् अत्यन्तं हृष्टाः सन्तः पापानि अकुर्वत। दासमित्रभार्याधनहेतोः यथेष्टं कृतवन्तः। ये पुत्रादयः युष्माभिः पोषिताः, ते अपि अन्यत्र गताः। यथायं बहूनि पापानि अकुर्वत, एवं पूर्वकृतानि चिन्तयध्वम्।" "दारिद्र्यवान्, मूढः, पण्डितः, धनयुक्तो वा भवतु—एवं चित्रगुप्तवचनानि श्रुत्वा तत्र पापिनः सन्तः, यमस्याज्ञापालनशीलाः क्रूराः भीषणाः यमदूताः तेषां पापकर्मणां फलम् अनुभवन्ति, शेषपापेन युक्ताः भवन्ति।" अथैकः भक्तः सन्देहपूर्वकं पप्रच्छ—"भगवन्, मम मनसि सन्देहः उत्पन्नः। धर्मरूपाणि विविधानि, पापानि च अनेकप्रकाराणि उक्तानि। ब्रह्मणः दिवसान्ते त्रैलोक्यविनाशः कथ्यते। त्वमेव हि ग्रामदानादीनि पुण्यकर्माणि विस्तरेण उक्तवान्। प्रलये सर्वेषां लोकानां विनाशः स्यात्। अयं सन्देहः मम जातः; त्वं तस्य निवारणाय योग्यः।" तदा स भगवान् प्रत्युवाच—"श्रोत्रिय, एषः रहस्यानां रहस्यम्। नारायणः अव्ययः, अनन्तः, परमः, नित्यदीप्तिः। निर्गुणः सन् अपि, गुणवत् इव दृश्यते, परमानन्दस्वरूपः। सः त्रिविधगुणोपाधिभिः उत्पन्नेषु भेदेषु ब्रह्मरूपेण सृजति, विष्णुरूपेण रक्षति। प्रलयकाले जनार्दनः पुनः ब्रह्मरूपेण उत्पद्यते।" "यत्र यत्र स्थावरादयः भूतानि तिष्ठन्ति, तत्र तत्र पापपुण्यकृतानि कर्माणि नश्यन्ति न कदाचन। कोऽपि कृतकर्म, भोक्तव्यम् अथवा अभुक्तम्, कोटिजन्मान्तरे अपि न नश्यति। सः नित्यः सर्वाणि कर्मफलानि पूर्णरूपेण अनुभवति। सः एव सर्वं सृजति, रक्षति, लयञ्च करोति; भोक्ता च कारणं च सर्वविनाशस्य।" "ये स्थावरसंज्ञकाः, ते महामोहावृताः। स्थावरभावे भूमौ बीजानि उत्पद्यन्ते; सलिलसिञ्चनेन, योग्यसंयोगेन, सूर्यतापेन पक्तानि, ततो वृद्धिं यान्ति, मूलरूपं प्राप्नुवन्ति; तस्मात् मूलात् अङ्कुरः जायते, तस्मात् पत्राणि, स्तम्भाः, शाखाः च। शाखासु पुनरपि वृद्धिः, तस्मात् पुष्पाणि उत्पद्यन्ते।" "केचित् पुष्पाणि फलानि जनयन्ति, केचित् तु न; केचित् फलहेतवः। पुष्पेषु पक्तेषु, मूलात् तुषः जायते। तत्र तुषेषु भोक्तृकर्मणां योगेन, सूर्यकिरणसन्निधानेन, तस्य ओषधिसारः तुषमध्ये प्रविश्य, दुग्धरूपं प्राप्य, कालेन तण्डुलरूपं प्राप्नोति। भोक्तृकर्मानुसारतः संवत्सरे फलं ददाति।" "ततः कृमिभावं प्राप्य, ते सदा बहुदुःखैः पीडिताः, अर्धक्षणमात्रायुः, अर्धक्षणे मृत्युम् आप्नुवन्ति। परेभ्यः भीषणदुःखं निवारयितुं अशक्ताः, शीतवाताद्युपद्रवपीडिताः, सदा क्षुधातृषार्ताः, मलमूत्रे विचरन्तः दुःखं अनुभवन्ति।" "ततः कमलयोनेः गर्भं प्रविश्य, तीव्रदुःखेन संतप्ताः, व्यर्थचिन्तायुक्ताः, सदा क्षुधातृषार्ताः, वनान्यपि मातृषु विचरन्तः, विषयैः प्रेरिताः, वाताद्युपद्रवपीडिताः। केषुचित् जन्मसु तृणानि खादन्ति, केषुचित् मांसमलादीनि, केषुचित् मूलकन्दफलानि खादन्ति; सदा दुर्बलान् हिंसन्ति, दुःखं च अनुभवन्ति।" "अण्डजेषु अपि केचन वातमांसमलादीनि खादन्ति, परपीडायाम् रताः, सदा बहुदुःखैः पीडिताः। पालयिषु अपि जातेषु, सर्वदुःखानि अनुभवन्ति—स्वजनवियोगः, गुरुभारवाहनम्, बन्धनम्, ताडनम्, हलयोजनं च इत्यादि।" एवं धर्माधर्मयोः फलानि, जीवस्य योन्यन्तरगमनं, तस्य दुःखानि च धर्मशास्त्रे स्पष्टतया निरूपितानि।