मृकण्डुः भगवानं जनार्दनं जगद्धारिणं समुपलभ्य हर्षेण व्याजहार—"एतेनैव मया पूर्णता प्राप्ता, जनार्दन! त्वां दृष्ट्वा या परा स्थितिर्लभ्यते, तत्राहमच्युत! गच्छामि। मम दर्शनं कदाचिदपि निष्फलं न भविष्यति। तदहं नूनं स्थापयिष्यामि; मम वंशे मिथ्यावचनं न विद्यते।" तदा भगवान् श्रीकृष्णः मृकण्डुम् उवाच—"सर्वगुणैः सम्पन्नः, दीर्घायुष्मान् स्वस्वरूपवान् च सुतस्तव भविष्यति। मुनिश्रेष्ठ! यदा मयि तुष्टिः जायते, त्रिषु लोकेषु किमपि दुर्लभं नास्ति।" इति उक्त्वा मृकण्डुः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्, तपः संत्यज्य। एतस्मिन्नन्तरे, भृगुवंशसम्भूतः हरिः ततः किमकरोत् इति त्वया पृष्टम्। स हरिः तदा दीर्घायुषः पुत्रस्य वैष्णवीं मायाम् अपश्यत्। स तु विष्णुभक्त्या युक्तः, मुनिं मर्कण्डेयं प्रति समाहितः अभवत्। गृहस्थाश्रमं प्रविष्टवान्, धीरः, शान्तः, आत्मन्यवस्थितः, कृतकृत्यश्च। तस्य भार्या चित्तेन, वाचा, कायेन च पतिसंयुक्ता अभवत्। दशमासानन्तरं सा परमतेजस्विनं पुत्रं प्रसूतवती। ततः सर्वमङ्गलैः विधिवत् जातकर्मादिकानि संस्काराः कृताः। पञ्चमे वर्षे तं सुतं उपनयनेन सन्तोषपूर्णं कृतवन्तः। तदा तस्य पिता तम् उपदेशयामास—"पुत्र! द्विजातीन् यथाविधि सदा सन्मान्याः। वेदाध्ययनपूर्वकं वेदकर्मैः यजनं करणीयम्। निषिद्धं वाक्यं च अन्यदपि सर्वथा वर्जनीयम्। कस्यापि द्वेषो न कर्तव्यः, सर्वेषां हितं आचरितव्यम्।" इति। एवं पित्रा उपदिष्टः मर्कण्डेयः महर्षिः, महाभाग्यवान्, दयालुः, धर्मनिष्ठः, आत्मसंयमी, शान्तः, महाबुद्धिः, सर्वतत्त्ववित् अभवत्। स मर्कण्डेयः श्रीभगवन्तं विश्वेश्वरं भक्त्या पूजयामास। अतः स मुनिः मर्कण्डेयः नारायण इति स्मृतः। यदा जगत् एकमेकमर्णवमभूत्, तदा जनार्दनः स्वशक्तिं प्रादर्शयत्। मृकण्डोः सुतः, बुद्धिमान्, विष्णुभक्त्या युक्तः, मर्कण्डेयः, तत्र हरौ शयनस्थे यावत् स्थितवान्। सा अवधि दश पञ्च च निमेषा इति कथ्यते। तादृशानि त्रिंशत् क्षणानि एकं घटिकां सञ्जानीयात्। एकमासः त्रिंशदहोरात्रैः द्विपक्षसंयुक्तः। तेन विधिना संवत्सरः सञ्जायते, यः देवतानां एकः दिवसः। पितृणां तु एकः दिवसः मानुषमासेन तुल्यः स्मृतः। दिव्ययुगं द्वादशसहस्राणि देववर्षाणि। एके मन्वन्तरे एकसप्ततिः तादृशानि दिव्ययुगानि भवन्ति। रात्रिः अपि तावत्कालपरिमिता यथैव दिवसः। शृणु—यद् यद् सहस्रवर्षैः मानुषैः परिमीयते, तद्वत् मासः संवत्सरश्च तस्यैव विधातुः। विष्णोः दिवसः एवमभिज्ञेयः, रात्रिः तु तद्वद् एव। स मर्कण्डेयः, परमत्मानं चिन्तयन्, हरिसन्निधौ स्थितवान्। स एव ब्रह्मरूपेण चराचरमिदं जगत् सृष्टवान्।