यत्र वृक्षाः स्वमूलैः फलैश्च परोपकारं कुर्वन्ति, तत्र मनुष्याः ये शरीरेण वा वित्तेन वा परोपकारं न कुर्वन्ति, तेषां जीवनं निष्फलमेव। हे नारद! तव श्रवणायाहं पुरातनं चरित्रं कथयामि, यत्र गङ्गायाः माहात्म्यं, या सर्वपापविनाशिनी, वर्णितमस्ति। सगरवंशे महाबलः भगीरथो नाम राजा बभूव। स धर्मेषु नित्यनिष्ठः, सत्यप्रतिज्ञः, महातेजाः चासीत्। स्थैर्ये हिमालयसमानः, धर्मे धर्मराजतुल्यः, सर्वसमृद्ध्युपेतः, सर्वेषां सुखदः, वीर्यवान्, गुणनिधिः, मैत्रीशीलः, दयालुः, प्राज्ञश्च स राजा बभूव। कदाचित् धर्मराजः तं द्रष्टुं समुपागमत्। धर्मः तेन तुष्टः शास्त्रविधिना तं सत्कृत्य भाषितवान्—"तव कीर्तिं श्रुत्वाहं द्रष्टुमागतः। देवाः, ऋषयः, सत्पुरुषाश्चापि त्वां द्रष्टुमिच्छन्ति। तत्र सततं साधवः सुराश्च वसन्ति। सर्वेषां हितं कर्तुं त्वदृशस्यापि दुर्लभं।" ततः स राजा भगीरथः विनयपूर्वकं प्रीत्या मृदुवचनानि व्याजहार। परमकारुण्ययुक्तः स धर्मराजं पप्रच्छ—"कियन्ति दुःखानि कीदृशेषु जन्तुषु निर्दिष्टानि? सर्वमेतद्विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि।" धर्मराजः प्रत्युवाच—"धर्माधर्मयोः स्वरूपं तत्त्वेन शृणु। दुःखानि यानि निर्दिष्टानि, तानि नानाविधानि, भीषणानि च। तस्मात् संक्षेपेण धर्माधर्मयोः स्वरूपं कथयामि। आत्मविद्भिः यद् दत्तं, तदक्षयमेव स्यात्। यश्च दत्वा यथाविधि तस्य प्रयोजनं पश्यति, स विष्णोः सायुज्यं प्राप्य युगान्तं तत्र रमते। ब्रह्मणा कृतस्य कर्मणः फलं न गण्यते। यः प्राणदानेन यजते, तस्य पुण्यस्य वर्णनं कः समर्थः? स सर्वतीर्थेषु रक्षितः, तेन सर्वतपांसि सिद्धानि। स एव फलं प्राप्नोति; किमधिकं वक्तव्यम्? शतसंवत्सराण्यपि जीवन्न तस्य पुण्यानां संख्या वक्ति। सर्वपापानि तस्य निःशेषेण विनश्यन्ति; नात्र संशयः। स सर्वपापविमुक्तः शतसंवत्सरं स्वर्गे वसति। प्रेरयिता अपि तत्तुल्यं फलं लभते। स अपि स्वर्गे शतसंवत्सराणि वसति, कोटिपापविमुक्तः। तीर्थस्य पुण्यं स प्राप्नोति; एष सनातनः धर्मः। एतद् श्रुत्वा सर्वपापविमुक्तिः सिध्यति; न संशयः।" महाप्रतीपी नाम राजा विद्वान् सदा ब्राह्मणपूजकः आसीत्। तस्य भार्या सुभगा चम्पकमञ्जरी नाम्ना। तौ सदा शास्त्रविहितधर्मान् संकल्पयतः। यः शास्त्रविहीनं वदति, स ब्रह्मघ्नः उच्यते। इति भगवतः नारदपुराणस्य प्रथमे स्कन्धे द्वादशे अध्याये एतेषां श्लोकानां सारः सम्यक् प्रवाहेण निवेदितः।