नारदस्य पृष्टे, धर्मविषये यथाक्रमं कथयामि। दानस्य फलप्राप्तिः पात्रेण निर्धारिता भवति। यदि दानं मुण्डकाय वा कुब्जाय दीयते, तस्य फलमपि निष्फलम् भवति। स्त्रीभिः विजिताय, अतिदुष्टाय च दानं निष्फलमेव। चौराय वा निन्दकाय दत्तं दानं निष्फलम् इति। नारद, सत्कर्मनिष्ठाय अपि यत्नेन दानं दातव्यम्। योग्येन याचितं दानं उत्तमं दानं इति गणितम्। योग्याय कामेन दत्तं दानं मध्यमं; क्रोधेन, श्रद्धाहीनं वा, अयोग्याय दत्तं दानं मध्यमं। वेदविदां श्रेष्ठाः हरिप्रीत्यर्थं कृतं दानं परमं दानं इति वदन्ति। दानस्य, भोगस्य, धनस्य हानिः त्रिविधा कथिता। ब्राह्मण, धनं धर्मस्य फलम्; धर्मः माधवस्य तुष्टिं जनयति। यत्र वृक्षाः स्वमूलफलैः परसेवा कुर्वन्ति, तत्र शरीरैः वा धनेन वा ये मानवाः परसेवा न कुर्वन्ति, तेषां जीवनं व्यर्थम्। नारद, पुरातनं कथाम् एकां शृणु, गङ्गायाः महात्म्यं विषये। गङ्गा सर्वपापविनाशिनी; तस्याः महिमा कथ्यते। सगरवंशे भगीरथो नाम राजा आसीत्। सः सर्वधर्मनिष्ठः, सत्यसंकल्पः, महाबलसम्पन्नः। स्थैर्ये हिमालयसमानः, धर्मे धर्मराजसमानः। सर्वसमृद्धियुक्तः, सर्वानन्ददायकः, वीरः, गुणनिधिः, मैत्रः, करुणावान्, बुद्धिमान्। द्विजश्रेष्ठ, एकदा धर्मराजः तम् द्रष्टुम् आगच्छत्। धर्मः तुष्टः, शास्त्रोक्तरीत्या तं सम्बोधितवान्। धर्मराजः भगीरथस्य कीर्तिं श्रुत्वा, साक्षात् दर्शनार्थम् आगतः। देवाः, ऋषयः, गुणप्रेमिणः अपि तं द्रष्टुम् इच्छन्ति। तत्र सततं पुण्यात्मानः, देवताः च वसन्ति। सर्वजनहितं दुर्लभं, ममापि। भगीरथः विनयेन, हर्षेण, मृदु वचनानि उक्तवान्। सः परमकरुणया पूरितः, धर्मराजं पृष्टवान्—"कियन्ति यातनाः वर्णिताः? केषां ताः कथिताः?" महाभाग, सर्वं विस्तारतः वद। धर्मराजः प्रत्युत्तरं दत्तवान्—"धर्माधर्मं यथार्थतया वक्ष्यामि, श्रद्धया शृणु। यातनाः अपि असंख्याः, दृष्ट्या भयङ्कराः। अतः संक्षेपेण धर्माधर्मस्य स्वरूपं वक्ष्यामि।" आत्मविदां दत्तं दानं अक्षयम् भवति। यः दत्वा तस्य यथाविधि उपयोगं साधयति, तस्य पुण्यं शृणु। विष्णोः धामं प्रविश्य, एकं कल्पं तत्र रमते। ब्रह्मविधिना कृतस्य कर्मणः फलानि ब्रह्मा अपि गणयितुं न शक्नोति। यः जीवदानं ददाति, तस्य पुण्यं वर्णयितुं कोऽपि समर्थः न। सः सर्वतीर्थेषु रक्षितः, तेन सर्वतपः सिद्ध्यति। सः अपि तद् फलम् प्राप्नोति; अधिकं वचनं न आवश्यकम्। शतवर्षं जीवन् अपि तस्य पुण्यानि गणयितुं न शक्नोति।