ਅਨਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਸੁਰਾ ਮਤਾਃ
ਅਨੰਤਪੰਕਤੀ, ਪਕਸ਼ੀਇੰਦਰ, ਮੁਨੀ ਛੰਦਸ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਵਲਜ੍ਵਲ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹृਦਯਮੀਰਿਤਮ੍
'ਜਵਲ ਜਵਲ' ਮਹਾ ਮੰਤ੍ਰ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਿਰੋਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਗਰੁਡਤਃ ਸ਼ਿਖੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ਼ਿਖਾ ਮਨੁਃ
ਸਿਰ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੋਟੀ ਲਈ 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਖਾ ਲਈ 'ਸਿਖਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੇਦਯਯੁਗਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸਯ ਵਿਮਰ੍ਦਯ
ਫਿਰ, ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਤੋੜਣ, ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ।
ਉਗ੍ਰਰੂਪਧਰਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਵਿषਹਰੇਤਿ ਚ
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਭੈੜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, 'ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ' ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ।
ਭਸ੍ਮੀਕੁਰੁ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਯਮੀਰਿਤਃ
ਫਿਰ, 'ਭਸਮ ਕਰ ਦੇ, ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ—ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਨਾਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਹੁਂ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਰੀਰਿਤਃ
ਆਖਰੀ ਹੁਕਮ 'ਹੁਂ ਫਟ ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ—ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
ਪਾਦੇ ਕਟੌ ਹृਦਿ ਮੁਖੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਂ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਪੈਰਾਂ, ਕਮਰ, ਦਿਲ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੋ।
ਚਞ੍ਚ੍ਵਗ੍ਰਪ੍ਰਚਲਦ੍ਭੁਜਙ੍ਗਮਭਯਂ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਵਰਂ ਬਿਭ੍ਰਤਂ ਪਕ੍ਸ਼ੋਚ੍ਚਾਰਿਤਸਾਮਗੀਤਮਮਲਂ ਸ਼੍ਰੀਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜਂ ਭਜੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੁੰਚ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਿਲਦਾ ਸੱਪ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖਾਂ 'ਸਾਮ' ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
ਪੂਜਯੇਨ੍ਮਾਤृਕਾਪੀਠੇ ਗਰੁਡਂ ਵੇਦਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ, ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਮਧ੍ਯੇ ਨਾਗਾਨ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਦੇਹਾਨ੍ਤੇ ਲਭਤੇ ਚਾਪਿਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਗਵਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛੂਲਿਨੋ ਯੁਗਲਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਭਗਵਾਨ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਰਦੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕੁਮਾਰੇਣ ਤੁ ਧੀਮਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬੋਲਿਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚਿਰਂ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਨਾਰਦੋ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ
ਫਿਰ, ਨਾਰਦ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।
ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਸਮੁਦ੍ਬਵਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ,
ਸ਼ृਣੁ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ—
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਰਸ੍ਵਤਾਤ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕੇ
ਇਸ ਸਰਸਵਤੀ ਕਲਪ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਪਚਵੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ—
ਤਤ੍ਰੈਕਦਾ ਤ੍ਵਂ ਕੈਲਾਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਰਹਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਦਨ੍ਤੇ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪਿਤੋ ਹਰਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤੂੰ ਹਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਗੋਪੀਜਨਪਦਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਲ੍ਲਭੇਤਿ ਪਦਂ ਤਤਃ
ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, 'ਵੱਲਭਾ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਸੁਰਭਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦ ਏਵ ਚ
ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਰਭਿ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤੌ ਵਿਨਿਯੋਗ ਉਦਾਹृਤਃ
'ਮੈਂ ਆਸਰਾ ਲਿਆ' — ਇਹ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੱਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਲੀਲਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮ੍
ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਧਨਂ ਵਚ੍ਮਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੰਦਰਲੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਕृਪਾਂ ਤਦੀਯਾਂ ਨਿਜਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥੋ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤੋषਯੇਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਐਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕੀਚਿਨ੍ਤਾਵਿਧੁਰਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾਯਕਾਨ੍
ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਰ੍ਤ੍ਸਨਾਦਿਕਮੇਤੇषਾਂ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਡਾਂਟ-ਫਟਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਸਾ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।