ਕृष੍ਣਗੋਵਿਨ੍ਦਕੌ ਙੇਂਤੌ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਃ
‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ’ ਤੇ ‘ਗੋਵਿੰਦ’ ਵਿੱਚ ‘ਙੇੰ’ ਅੱਖਰ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਗੋਵਿਨ੍ਦਕੌ ਙੇਂਤੌ ਹृਦਨ੍ਤੋ ऽਨ੍ਯੋ ਨਵਾਕ੍ਸ਼ਰਃ
‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ’ ਤੇ ‘ਗੋਵਿੰਦ’ ਵਿੱਚ ‘ਙੇੰ’ ਅੱਖਰ, ‘ਹ੍ਰਦ’ ਅੰਤ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਧਰਾਸਂਸ੍ਥੋ ਮਨ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਵਾਢ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਮਥਃ
ਕਾਮ, ਸ਼ਾਰੰਗੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਮਨ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਮਨਮਥਾ ਹੈ।
ਬਾਲਾਨ੍ਤੇ ਵਪੁषੇ ਕृष੍ਣਾਯਾਗ੍ਨਿਜਾਯਾਨ੍ਤਿਮੋ ऽਪਰਃ
‘ਬਾਲ’ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਲਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅੱਖਰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਸ੍ਵਹृਦਯੇ ਗੋਪੀਜਨਮਨੋਹਰਮ੍
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਧਿਆਉ, ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਪੁਲਿਨੇ ਵਿਹਾਰਿਣਮਥੋ ਰਾਧੈਕਜੀਵਾਤੁਕਂ ਵਨ੍ਦੇ ਨਨ੍ਦਕਿਸ਼ੋਰਮਿਨ੍ਦੁਵਦਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂਬੁਦਾਡਂਬਰਮ੍
ਮੈਂ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਰਾਧਾ ਦੀ ਹੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।
ਦੇਵਕੀਸੁਤਵਰ੍ਣਾਨ੍ਤੇ ਗੋਵਿਨ੍ਦਪਦਮੁਚ੍ਚਰੇਤ੍
‘ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ‘ਗੋਵਿੰਦ’ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਿ ਮੇ ਤਨਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕृष੍ਣ ਤ੍ਵਾਮਹਮੀਰਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਹੋ: ‘ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੇ।’
ਦੇਵਃ ਸੁਤਪ੍ਰਦਃ ਕृष੍ਣਃ ਪਾਦੈਃ ਸਰ੍ਵੇਣ ਚਾਙ੍ਗਕਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਦਤ੍ਤਨਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ ਸ੍ਮਰਣੀਯੋ ਵਸੁਦੇਵਨਨ੍ਦਨਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਾ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤੇ ਪੀਠੇ ਅਙ੍ਗਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਾਯੁਧੈਃ
ਪੂਜਾ ਸਵੇਰੇ, ਪੀਠ ਤੇ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰੋ ਮਾਯਾ ਤਤਃ ਸਾਂਤਸੇਂਦੁष੍ਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਵਾਨ੍
‘ਤਾਰਾ’ ਅੱਖਰ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਹ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮੁਨਿ ਸਤ੍ਤਮਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਪਰਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੇਵਤਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਇਹ ਹੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਹृਦਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸੋ ऽਹਂ ਵੇਤਿ ਸ਼ਿਰੋ ਮਤਮ੍
‘ਸਵਾਹਾ’ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਸੋਹੰ’ ਸਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਵੋ ਨੇਤ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਹਰਿਹਰੇਤਿ ਚ
ਪ੍ਰਣਵ ਅੱਖਰ ਅੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਥਿਆਰ ‘ਹਰੀਹਰ’ ਹੈ।
ਸ ਸਰ੍ਵਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵਾਖ੍ਯਃ ਸੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ਪਰਮਃ ਸ੍ਵਰਾਟ੍
ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾਪ੍ਰਣਵਪੀਠੇ ऽਸ੍ਯ ਸਾਂਗਾਵਰਣਕੈਰ੍ਮਤਾ
ਉਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਆਵਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹੋ' ਵਰਗੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੱਚ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦੋ ਗਾਯਤ੍ਰਮੀਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੀ ਹੈ।
ਕਾਮੋ ਬੀਜਂ ਤਥਾਯੇਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਯ ਹ੍ਯੁਦਾਹृਤਾ
ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਪ੍ਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਂਮੋਹਿਨੀਸੁਮੈਃ
ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਰਪਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਮੋਂऽਤੋ ਮਨੁਰੀਰਿਤਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ 'ਨਮੋ' ਤੇ 'ਓਮ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਬੀਜਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਪੇਤਿ ਬੀਜੇਨੈਵ षਡਙ੍ਗਕਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਬੀਜ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਜਪਸ੍ਤਥਾ ਹੋਮ ਆਜ੍ਯੇਨੈਵ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਤਃ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਹੋਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕृਤੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰੀਧਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਤੇ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਸ੍ਯ ਸ਼ੌਨਕऋषਿਰ੍ਵਿਰਾਟ੍ ਛਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੌਨਕ ਹੈ, ਛੰਦ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਰਾਟ੍ ਛਨ੍ਦਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕੋ ਹਰਿਃ
ਵਿਰਾਟ ਛੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਧਰਂ ਦੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਕਿਰੀਟਿਨਮ੍
ਉਹ ਸੰਖ ਤੇ ਚਕਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੁਕਟ ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।