ਪ੍ਰਣਵਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਹृਦਨ੍ਤਾਨ੍ਵਿਜ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨੋਃ
ਓਮ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਨਾਭੌ ਧ੍ਵਜੇ ਜਾਨ੍ਵੋਃ ਪਾਦਯੋਰ੍ਮਸ੍ਤਕੇ ਪੁਨਃ
ਦਿਲ, ਨਾਭੀ, ਝੰਡਾ, ਗੋਡਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਿਰ ਉੱਤੇ—
ਪਦੋਰ੍ਜਾਨ੍ਵੋਰ੍ਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਨਾਭੌ ਹृਦਿ ਮੁਖੇ ਨਸੋਃ
—ਪੈਰਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਲਿੰਗ ਦੇਸ਼, ਨਾਭੀ, ਦਿਲ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਉੱਤੇ—
ਸृष੍ਟ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਰ੍ਣਿਨਾਂਨ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤੋਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਵਰਣੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਚੈਵ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ
ਵਰਣੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਰਕ੍ਤੇ ਗृਹਗੇ ਸਂਹਾਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਕੁਝ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਰਕਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਇਹ ਸੰਹਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਰ੍ਦਸ਼ਾਵृਤ੍ਤਿਮਯਂ ਕृष੍ਣਸਾਂਨਿਧ੍ਯਕਾਰਕਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਦਸ ਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਊਰ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਕਨ੍ਧਰਾਯਾਂ ਚ ਨਾਭੌ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਤਥਾ ਹृਦਿ
ਉਰਾਂ, ਗਲ੍ਹ, ਨਾਭੀ, ਪੇਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ—
ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਨਾਸਾਪੁਟਯੋਸ਼੍ਚ ਕਪੋਲਯੋਃ
—ਦੋ ਅੱਖਾਂ, ਦੋ ਕੰਨ, ਦੋ ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਦ ਅਤੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ—
ਤਤਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਂਸ਼ਾਸੁ ਸ੍ਵਕਲਾਸੁ ਚ
ਫਿਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ—
ਮੂਲਾਧਾਰੇ ਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਜਾਨੁਨੋਃ ਪਾਦਯੋਸ੍ਤਥਾ
ਮੂਲਾਧਾਰ, ਲਿੰਗ ਦੇਸ਼, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ—
ਊਰ੍ਵੋਰ੍ਜਾਨ੍ਵੋਰ੍ਜਙ੍ਘਯੋਸ਼੍ਚ ਪਾਦਯੋਰ੍ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਰਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਨ੍ਯਾਸਵਰ੍ਯੇਣ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕृष੍ਣਤਨੁਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੌ ਨ੍ਯਾਸਵਰ੍ਯੌਂ ਨ੍ਯਸੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ ਦਸ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਟ੍ਯਾਂ ਪृष੍ਠੇ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵੈष੍ਣਵੋਤ੍ਤਮਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਆਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਰ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਾਰ੍ਣੋਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨ੍ਯਾਸਸਂਚਯਃ
ਅਠਾਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜਾ ਨਿਆਸਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਣੁਬਿਲ੍ਵਾਦਿਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਸਾਧਕੋਤ੍ਤਮਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੰਸਲੀ, ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਦਿਖਾਏ।
ਅਨਙ੍ਗੁष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ऋਜਵਃ ਕਰਸ਼ਾਖਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍
ਜੇ ਅੰਗੂਠਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਕਰਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋਰ੍ਵਰ੍ਮਮੁਦ੍ਰੇਯਮੀਰਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਰਨਮੂਦਰਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਵਗ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਾ ਯਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਤਰ੍ਜਨਿਮਧ੍ਯਮੇ ਚ
ਅਸਤਰਮੂਦਰਾ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਰਜਨੀ ਤੇ ਮੱਧਮ ਉਂਗਲਾਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁष੍ਟਸਂਸਕ੍ਤਾ ਤਤ੍ਕਨਿष੍ਠਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਾ
ਸੱਜਾ ਅੰਗੂਠਾ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਲਾਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਕੌਸ੍ਤੁਭਾਃ
ਉਥੇ ਮਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹਨ।
ਗਾਢਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕੀਯੇ ਹृਦਯਸਰਸਿਜੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕਾਮਬੀਜਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰ੍ਯੈषਾ ਤੁ ਗੋਪ੍ਯਾ ਸਕਲਸੁਖਕਰੀ ਵਿਲ੍ਵਮੁਦ੍ਰਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ
ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਬੀਜ ਰੱਖ ਕੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰੀਏ; ਇਹ ਬਿਲਵਾ ਮੂਦਰਾ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਮੁਦ੍ਰਾਯਾ ਜ੍ਞਾਨ ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਸ਼ਮੁਪੈष੍ਯਤਿ
ਮੂਦਰਾ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਕਃ ਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਾष੍ਟਾਦਸ਼ਾਰ੍ਣਯੋਃ
ਦਸ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਦ੍ਦਣ੍ਡਬਾਹੁਦੋਰ੍ਦਂਹਧृਤਗੋਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਚਲਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਕृष੍ਣਂ ਜਪੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਸੁਧੀਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਿਨਾ ਛਤਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਮੋਘਮੇਧੌਘਵ੍ਰਾਤਾਦ੍ਗਗਤੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਹੁਨੇਤ੍
ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਰਥ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰੀਏ।
ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਮਰ੍ਕਜਾਤੀਰੇ ਮਜ੍ਜਨਸ੍ਨਾਪਨਾਦਿਭਿਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੇਡਦੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਯੁਤਂ ਪਯਃ ਸਿਕ੍ਤੈਰ੍ਹੁਨੇਦ੍ਵਾ ਨੀਰਤਰ੍ਪਣੈਃ
ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਹਵਨ ਕਰੀਏ।