ਘ੍ਰਾਣਯੋਰ੍ਵਦਨੇ ਕਣ੍ਠੇ ਹृਦਿ ਨਾਭੌ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਗਲੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਹृਦਨ੍ਤਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਦਿਲ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਧृਦਯਾਨ੍ਤਾਨਿ ਮਨੋਃ ਪਞ੍ਚਪਦਾਨਿ ਚ
ਦਿਲ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਵੀ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮਹਾਗੁਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਨ੍ਯਾਸੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੁਪਤ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਣਿਮਾਦ੍ਯष੍ਟਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਣਿਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਃ ਸਂਪੁਟਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨੁਮ੍
'ਤਾਰਾ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪੁਟੁਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਾਤृਕਾਸ੍ਥਲੇ
ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਕਾਪੁਟਿਤਂ ਮੂਲਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਾਧਕੋਤ੍ਤਮਃ
ਉੱਤਮ ਸਾਧਕ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤृਚਂ ਨ ਮਾਤृਕਾਵਰ੍ਣਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਲੇ ਸੁਧੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ, ਤ੍ਰੈ-ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਨ੍ਯਾਸਵਰ੍ਯੇਣ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕृष੍ਣਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾ ਅਪਿ ਨਮਨ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਕਿਂਪੁਨਰ੍ਮਾਨਵਾ ਭੁਵਿ
ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਸ੍ਵਹृਦਯੇ ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸਸ੍ਮੇਯਮਞ੍ਜਰੀਵृਨ੍ਦਵਲ੍ਲਰੀਵੇष੍ਟਿਤੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਸ੍ਮਰੇਚ੍ਛਿਸ਼ਿਰਿਤਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀਸਮਾਹਿਤਃ
ਮੰਤਰ ਸਾਧਕ ਠੰਢਾ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਲੁਬ੍ਧਾਨ੍ਤਃ ਕਰਣੈਰ੍ਗੁਞ੍ਜਦ੍ਦ੍ਵਿਰੇਫਪਟਲੈਃ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਅੰਦਰੋਂ ਲਾਲਚੀ ਮੌਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝਣ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ,
ਮੁਖਰੀਕृਤਮਾਨृਤ੍ਯਨ੍ਮਾਯੂਰਕੁਲਮਞ੍ਜੁਲਮ੍
ਨੱਚਦੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਮੋਹਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਂਬੁਰੁਹਵ੍ਰਾਤਰਜੋਭਿਰ੍ਧੂਸਰੈਃ ਸ਼ਿਵੈਃ
ਜੋ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੂੜ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੁਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸੁਪਖਾ ਹੈ,
ਵਿਲੋਲਨਪਰੈਃ ਸਂਸੇਵਿਤਂ ਵਾ ਤੈਰ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਧੂੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਨ।
ਤਦਧਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵੇਦ੍ਯਾਂ ਚ ਰਤ੍ਨਪੀਠਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਧੂੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਖਤ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅष੍ਟਪਤ੍ਰਂ ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਤਖਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੀਤਾਂਸ਼ੁਕਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮੁਖਂ ਸਰਸੀਰੁਹਨੇਤ੍ਰਕਮ੍
ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਜਸ੍ਤ੍ਰੀਨੇਤ੍ਰਕਮਲਾਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਂ ਗੋਗਣਾਵृਤਮ੍
ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਜਪੇਦਾਦਾਵਯੁਤਦ੍ਵਿਤਯਂ ਬੁਧਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪੇ।
ਜਪੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਭੂਤਲਕ੍ਸ਼ਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ।
ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਵੈष੍ਣਵੇ ਪੀਠੇ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸਂਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮੂਲਤਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੀਠ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ, ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ।
ਮੁਖੇ ਵੇਣੁਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਨਮਾਲਾਂ ਚ ਕੌਸ੍ਤੁਭਮ੍
ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਵਾਂਸਲੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਤਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਚ ਤੁਲਸੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦਨਪਙ੍ਕਿਲਾਮ੍
ਫਿਰ, ਚਿੱਟੀ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
ਅਰ੍ਪਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਜਦ੍ਵਯਮਸ਼੍ਵਾਰਿਯੁਗ੍ਮਕਮ੍
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੋ ਜੋੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
ਪਦ੍ਮਦ੍ਵਯਂ ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਤਃ ਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸਮਰ੍ਪਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇषੁ ਸਮਰ੍ਪਯੇਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।