ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸਂਕਰ੍षਣਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼੍ਚਾਨਿਰੁਦ੍ਧਕਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ,
ਪਰਮੇष੍ਠਿਪੁਮਾਞ੍ਚ੍ਛੌ ਚਵਿਸ਼੍ਵਨਿਵृਤ੍ਤਿਸਰ੍ਵਕਾਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਪੁਮਾਨ, ਸ਼ੌਚ, ਵਿਸ਼ਵਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਕਾ,
ਸ੍ਵਬੀਜਾਦ੍ਯਂ ਕੋਪਤਤ੍ਵਂ ਨृਸਿਂਹਂ ਵ੍ਯਾਪਕੇਨ ਚ
ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ,
ਮਕਾਰਾਦ੍ਯਾ ਆਦ੍ਯਵਰ੍ਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭੂषਿਤਾਃ
‘ਮ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ ਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਣ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਰਕੁਮ੍ਭਕਰੇਚਕੈਃ
ਫਿਰ, ਪੂਰਕ, ਕੁੰਭਕ ਅਤੇ ਰੇਚਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ,
ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਿਹਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਤ੍ਤਰਂ ਪੁਨਃ
ਇਥੇ ਕੁਝ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੁੜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਵਿਧਾਨਤਃ
ਦਸ ਤੱਤਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਖੇ।
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਿਰੀਟਮਨੁਨਾ ਸੁਧੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਰੀਟ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੱਤ ਕਰੇ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੀषੁ ਕਰਯੋਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਤਤਃ
ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸਕृਦ੍ਵ੍ਯਾਪਯ੍ਯ ਤਾਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਨ੍ਯਾਸਂ ਤਤਸ਼੍ਚਰੇਤ੍
ਇਕ ਵਾਰੀ 'ਤਾਰਾ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਫੈਲਾਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਘ੍ਰਾਣਯੋਰ੍ਵਦਨੇ ਕਣ੍ਠੇ ਹृਦਿ ਨਾਭੌ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਗਲੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਹृਦਨ੍ਤਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਦਿਲ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਧृਦਯਾਨ੍ਤਾਨਿ ਮਨੋਃ ਪਞ੍ਚਪਦਾਨਿ ਚ
ਦਿਲ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਵੀ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮਹਾਗੁਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਨ੍ਯਾਸੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੁਪਤ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਣਿਮਾਦ੍ਯष੍ਟਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਣਿਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਃ ਸਂਪੁਟਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨੁਮ੍
'ਤਾਰਾ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪੁਟੁਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਾਤृਕਾਸ੍ਥਲੇ
ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਕਾਪੁਟਿਤਂ ਮੂਲਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਾਧਕੋਤ੍ਤਮਃ
ਉੱਤਮ ਸਾਧਕ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤृਚਂ ਨ ਮਾਤृਕਾਵਰ੍ਣਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਲੇ ਸੁਧੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ, ਤ੍ਰੈ-ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਨ੍ਯਾਸਵਰ੍ਯੇਣ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕृष੍ਣਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾ ਅਪਿ ਨਮਨ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਕਿਂਪੁਨਰ੍ਮਾਨਵਾ ਭੁਵਿ
ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਸ੍ਵਹृਦਯੇ ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸਸ੍ਮੇਯਮਞ੍ਜਰੀਵृਨ੍ਦਵਲ੍ਲਰੀਵੇष੍ਟਿਤੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਸ੍ਮਰੇਚ੍ਛਿਸ਼ਿਰਿਤਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀਸਮਾਹਿਤਃ
ਮੰਤਰ ਸਾਧਕ ਠੰਢਾ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਲੁਬ੍ਧਾਨ੍ਤਃ ਕਰਣੈਰ੍ਗੁਞ੍ਜਦ੍ਦ੍ਵਿਰੇਫਪਟਲੈਃ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਅੰਦਰੋਂ ਲਾਲਚੀ ਮੌਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝਣ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ,
ਮੁਖਰੀਕृਤਮਾਨृਤ੍ਯਨ੍ਮਾਯੂਰਕੁਲਮਞ੍ਜੁਲਮ੍
ਨੱਚਦੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਮੋਹਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਂਬੁਰੁਹਵ੍ਰਾਤਰਜੋਭਿਰ੍ਧੂਸਰੈਃ ਸ਼ਿਵੈਃ
ਜੋ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੂੜ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੁਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸੁਪਖਾ ਹੈ,
ਵਿਲੋਲਨਪਰੈਃ ਸਂਸੇਵਿਤਂ ਵਾ ਤੈਰ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਧੂੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਨ।
ਤਦਧਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵੇਦ੍ਯਾਂ ਚ ਰਤ੍ਨਪੀਠਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਧੂੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਖਤ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅष੍ਟਪਤ੍ਰਂ ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਤਖਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।