ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਰੁਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰ੍ਨਿਦਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਾਲਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵੇਤ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ।
ਗੁਣਰੁਪੀਗੁਣਾਧਾਰੋਜਗਤਾਮਾਦਿਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਰੰਭਕ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਦ੍ਧੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤੋ ऽਹਂ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ (ਅਹੰਕਾਰ) ਜਨਮਿਆ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਜਾਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਜਗਤਃ ਕृਤੇ
ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਲਈ ਜੀਵ ਜਨਮੇ।
ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕਾਰਣਤਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯੋਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਗਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਞ੍ਜਨ੍ਤੂਨ੍ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਦਿਕਾਨ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—
ਤਤੋ ਵੈਮਾਨੁषਂ ਸਰ੍ਗਂ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਪਹ੍ਮਜਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।
ਏਭਿਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਪਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਲੋਕਾਃ ਸਤ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸਚਾਈ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਹਾਤਲਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਤੋ ऽਧਚ੍ਚ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਰਸਾਤਲ ਹੈ।
ਏष ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਲੋਕਨਾਥਾਂਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੰਗ ਤੇ ਕੰਮ ਢੰਗ-ਨਾਲ, ਢੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਾਏ।
ਲੋਕਾਲੋਕਸ਼੍ਚ ਭੂਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਤ੍ਪ ਸਾਗਰਾਃ
ਭੂਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯਾ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਜਨਾਸ਼੍ਚਾਮਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਉੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਰਿਆ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ਾਕੌ ਪੁष੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਭੂਮਯਃ
ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹਨ।
ਲਵਣੇਕ੍ਸ਼ੁਸੁਰਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰਜਲੈਃ ਸਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਹਨ।
ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਵਿਸ੍ਤਰਾ ਲੋਕਾਲੋਕਾਞ੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਫਲਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਭੋਗਭੂਮਿਧਨਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਫਲਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਯਤ੍ਰਜਨ੍ਤੁਭਿਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਫਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਤੂ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਸਂਚਿਤਂ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਮਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਜੋ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ, ਅਟੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾ ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗੇ?
ਜਗਦੀਸ਼ਂਸਮੇष੍ਯਾਮੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਮਨਾਮਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਗੇ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੋ ऽਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਨਾਰਦਾ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਕ੍ਸ਼षੁਰ੍ਵਾਪਿ ਮਹਤਃ ਸਵੇਦ੍ਯੋ ਦਿਵਿਜੈਰਪਿ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਤੋਚ੍ਛਿष੍ਟਾਨ੍ਨਸੇਵੀ ਚ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਿਂਸਾਦਿਪਰਃ ਸ਼ਨ੍ਤਿਃ ਸੋ ऽਪਿ ਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ
ਜੋ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।