ਸ਼੍ਰੀਪੂਰ੍ਵਂ ਜਯਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਰਾਮਨਾਮ ਚ
ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਨਾਲ, ਦੂਜਾ 'ਜੈ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਛਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰਾਮਃ ਪਾਪੌਘਨਾਸ਼ਨਃऋ
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਛੰਦ 'ਦੇਵਤਾ' ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਰਾਮ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਾਰ੍ਚਨਾਦਿਕਂ ਸਵ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਵਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ, ਦਸ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾਯ ਹृਦਨ੍ਤੋ ऽਯਂ ਮਨੁਰष੍ਟਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਃ
ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਰਖ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੋ ਬੀਜਂ ਨਮਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਯਬ੍ਧ੍ਯਗ੍ਨਿषਡ੍ਭੁਜੈਃ
'ਤਾਰ' ਅੱਖਰ ਬੀਜ ਹੈ, 'ਨਮਹ' ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰ-ਆਖੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਛੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ।
ਨਿਃਸ਼ਾਣਭੇਰੀਪਟਹਸ਼ਙ੍ਖਤੁਰ੍ਯਾਦਿਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ
ਡੰਢ, ਭੇਰੀ, ਪਟਾਹ, ਸੰਖ, ਤੁਰਹੀ ਆਦਿ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀਕਰ੍ਪੂਰਾਦਿਸੁਵਾਸਿਤੇ
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ।
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਾਰੀਭਿਰ੍ਗਾਯਨ੍ਤੀਭਿਰਲਕृਤੇ
ਦੇਵੀ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰੀਆਂ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਗ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸੀਤਾਸਹਿਤਂ ਜਟਾਮੁਕੁਟਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਕृਤਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਚੁਕਿਆ।
ਘृਤਾਕ੍ਤੈਃ ਪਾਯਸੈਰ੍ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਜਨਂ ਪੂਰ੍ਵਵਞ੍ਚਰੇਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਘੀ ਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮਾਯ ਹਨਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਿਮਃ
ਰਾਮ ਲਈ 'ਹਨ' ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਹਥਿਆਰ, ਵਜਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਨੁष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਸ ਲਈ 'ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ' ਛੰਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣੈਸ੍ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਯੇਞ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਃ ਸ੍ਵਬੀਜਂ ਕਮਲਾ ਰਾਮਭਦ੍ਰੇਤਿ ਸਂਪਠੇਤ੍
'ਤਾਰ', ਆਪਣਾ ਬੀਜ, 'ਕਮਲਾ' ਤੇ 'ਰਾਮਭਦ੍ਰ' ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਕਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਹਿ ਸਂਪਠੇਤ੍
'ਦਸ-ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, 'ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਦੇਹ' ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜੈਰ੍ਵਿਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਰ੍ਣੋ ऽਯਂ ਫਲਦਾਯਕਃ
ਇਹ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬਤੀ-ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾ ਰਾਮਭਦ੍ਰੋ ऽਤ੍ਰ ਬੀਜਂ ਸ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਨ੍ਦਿਰਾ
ਇਥੇ ਦੇਵਤਾ 'ਰਾਮਭਦ੍ਰ' ਹੈ, ਬੀਜ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਇੰਦਿਰਾ' ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਨ੍ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਪੰਜ ਅੰਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਜਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਸ੍ਯੇ ਦੋਃਸਂਧਿਯੁਗਲੇ ਸ੍ਤਨਹृਨ੍ਨਾਭਿषੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਮੂੰਹ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਛਾਤੀ, ਦਿਲ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮ وار ਅੱਖਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਨਾਰ੍ਚਨਾਦਿਕਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੇ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਂ ਜਪੇਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੋ ਮਾਯਾ ਰਮਾਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਦਾਸ਼ਰਥਾਯ ਹृਞ੍ਚ ਵੈ
‘ਤਾਰਾ’, ‘ਮਾਇਆ’, ‘ਰਮਾ’ ਦਾ ਜੋੜ, ਤੇ ‘ਦਸ਼ਰਥ’ ਨਾਲ ‘ਹ੍ਰਿਂ’ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਨਾਥਾਯ ਹृਦਨ੍ਤੋ ਵਸੁਵਰ੍ਣਵਾਨ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ, 'ਹ੍ਰਿਦ' ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।
ਆਞ੍ਜਨੇਯਪਦਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਗੁਰਵੇ ਹृਦਯਾਨ੍ਤਿਮਃ
‘ਆੰਜਨੇਯ’ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਲਈ, 'ਹ੍ਰਿਦ' ਅਖ਼ਰ ਆਖਰੀ ਹੈ।
ਙੇਤਂ ਰਾਮਪਦ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧृਦਯਂ ਪਞ੍ਚਵਣਵਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਰਾਮ’ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਅਖ਼ਰ ‘ਹ੍ਰਿਦ’ ਹੈ।
ਰਾਮਾਨ੍ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਦ੍ਰੌ ਚ ਙੇਂਤੌ ਪਾਵਕਵਲ੍ਲਭਾ
‘ਰਾਮ’ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ‘ਚੰਦਰ’ ਤੇ ‘ਭਦ੍ਰ’, ‘ਙੇਮ’ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ‘ਪਾਵਕਵੱਲਭਾ’।
ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ੇषਾਨ੍ਵਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭੂषਿਤਮਸ੍ਤਕਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮੁਨਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦੋ ਰਾਮੋ ऽਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦੇਵੀਤਾ ਹੈ।
ਸਰਯੂਤੀਰਮਨ੍ਦਾਰਵੇਦਿਕਾਪਙ੍ਕਜਾਸਨੇ
ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੰਦਾਰਾ ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਕਮਲ ਆਸਨ 'ਤੇ।