ਗਾਯਤ੍ਰੀਛਨ੍ਦ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਾਰਦਾਭਿਧਾ
ਛੰਦ ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਚਕ੍ਰਗੁਣੈਣਾਂਸ਼੍ਚ ਦਧਤੀਂ ਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਮ੍
ਕੰਵਲ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵੈਵਂ ਤਾਰਪੂਰ੍ਵਾਂ ਤਾਂ ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਙਨ੍ਤਕਲਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, 'ਤਾ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦਯਾਦਿਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤੀਃ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਚੌਥੇ ਤਕ, ਜਟਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵੇष੍ਟਦੇਵਂ ਤਂ ਭੂषਾਯੁਧਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗषਟ੍ਕਂ ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤੌਂ ਤਤਃ ਪੂਜਨਮਾਰਭੇਤ੍
ਉਹ ਉਸ ਮੂਰਤ 'ਤੇ ਛੇ ਅੰਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਕੋਣਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਵਾ ਵਾਮਭਾਗੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਚ
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤਿਕੋਣ ਜਾਂ ਚੌਕ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਮਣ੍ਡਲਂ ਚੇਦ੍ਵਾ ਪਾਤ੍ਰਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਚਾਸ੍ਰਤਃ
ਉਥੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਪਾਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਲਿਮਮਾਤृਕਾ ਪੂਲਮੁਞ੍ਚਰਨ੍ਪੂਰਪੇਜ੍ਜਲੈਃ
‘ਕਲਿੰ’ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਹੈ।
ਗੋਮੁਦ੍ਰਯਾਮृਤੀਕृਤ੍ਯ ਕਵਚੇਨਾਵਗੁਣ੍ਠਯੇਤ੍
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗੋਮੂਤਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਰ੍ਘਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਕਰਂ ਨृਣਾਮ੍
ਇਹ ਆਮ ਅਰਘਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯਾਗਵਸ੍ਤੂਨਿ ਤੇਨ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪੁਥਕ੍
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰੇਣ ਸਂਵੇष੍ਟ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਰ੍ਘੋਦਕੇਨ ਚ
ਚੌਕ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ, ਅਰਘਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ, ਉਹ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਗ੍ਨੇਯਾਦਿषੁ ਕੋਣੇषੁ ਹृਦਾਦ੍ਯਙ੍ਗਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਅੰਗ — ਦਿਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ — ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲਖਣ੍ਡਤ੍ਰਯੇਨਾਥਾਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਗਾਮ੍
ਮੂਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਾਪ੍ਯ ਤ੍ਰਿਪਦਿਕਾਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਮਨੁਨਾਮੁਨਾ
ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਮੁਕਾਰ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਨਾਪਹृਦਯੋਂऽਤਿਮੇ
ਪਾਤਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ‘ਇਹ ਅਰਘਿਆ ਉਸ ਲਈ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਂ ਸ਼ਰਂਵਂ ਸਂਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਮ ਫਟ੍ ਹृਦਯਂ ਪਾਞ੍ਚਜਨ੍ਯਾਯ ਹृਦਯਂ ਮਨੇਃ
ਕਵਚ ‘ਫਟ’ ਹੈ, ਦਿਲ ਪਾਂਚਜਨਯ ਲਈ ਹੈ; ਦਿਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਹੈ।
ਅਮੁਕਾਰ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨਮੋਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਿਵਰ੍ਣਵਾਨ੍
ਪਾਤਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ‘ਇਹ ਅਰਘਿਆ ਉਸ ਲਈ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜਲੈਰ੍ਮੂਲਂ ਵਿਲੋਮਮਾਤृਕਾਂ ਪਠਨ੍
ਫਿਰ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਉਲਟ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੂਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ੴ ਸੋਮਮਣ੍ਡਲਾਯੇਤਿ षੋਡਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਕਲਾਤ੍ਮਨੇ
‘ਓਮ, ਸੋਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ षੋਡਸ਼ਸਂਖ੍ਯਾਕਾ ਯਜੇਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਕਲਾਃ
ਉਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗੋਮੁਦ੍ਰਯਾਮृਤੀਕृਤ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਯੇਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਮਮੁਦ੍ਰਯਾ
ਗੋਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਤਸਯ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵੇष੍ਟਦੇਵਂ ਚ ਤਤੋ ਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਚਾਹੀਦੀ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਮੁਦ੍ਰਾਂ ਯੋਨਿਮੁਦ੍ਰਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਤਃ ਸੁਧੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾ ਮੁਦਰਾ ਤੇ ਫਿਰ ਯੋਨੀ ਮੁਦਰਾ ਕਰੇ।
ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਤਾਂ ਸ੍ਮਰਨਟ੍
ਉਥੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਸ਼ਙ੍ਖਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਪਾਤ੍ਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਰੱਖੋ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਹृਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹ੍ਰੀਂ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪੁष੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤੇ ਅੱਖਤ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਿੜਕੇ।