ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯੇ ਫਟ੍ਕਾਰਃ षੋਢਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਫਟ’ ਅੱਖਰ ਛੇ ਵਾਰੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕੂਟ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ ਏਵੋਕ੍ਤੋ ਨਿਰਂਸ਼ਕਃ
ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ‘ਕੂਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਵਰ੍ਣੋ ਬੀਜਹੀਨੋ ਵਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਸਪ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵਧੇਰਾ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਬੀਜਤ੍ਰਯਯੁਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਣਵਾਨ੍
ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਦਨ੍ਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਮੋਹਿਤਃ ਸ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜਿਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਭੁੱਖਾ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਸ ਮਨੁਰ੍ਦृਪ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਅੱਖਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੋਨ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਰ੍ਣੋ ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਹੀਨਾਙ੍ਗਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਣਤੀ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਕ੍ਰੂਰਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ऽਖਿਲਕਰ੍ਮਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰੀਡਿਤਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਲਜਜਤ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਢੀਠ ਨਹੀਂ।
ਪਞ੍ਚषषਅਟ੍ਯਰ੍ਣਮਾਰਭ੍ਯ ਨਵਨਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਰਾਵਧਿ
ਪੈਂਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ—
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਣਾ ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿਥ੍ਯਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ—
ਸ਼ਤਂ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਸੌ, ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਦੋ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ—
ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਣਸਂਖ੍ਯਾਕਾ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅੱਖਰ ਗਿਣਤੀ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਤਿਵृਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇषੁ ਸ਼ਿਥਿਲਾਸ੍ਤੇ ਸਮੀਰਿਤਾਃ
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਉਹ ਢੀਲੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਚੈਵ ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੁਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੋषਾਨੇਤਾਨਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨੇਤਾਞ੍ਜਪਨ੍ਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਜਪਦੇ ਹਨ—
ਛਿਨ੍ਨਾਦਿਦੋषਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਾਧਨਂ ਬ੍ਰੁਵੇ
ਮੈਂ ਟੁੱਟੇ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਂ ਕਞ੍ਚਿਦਪਿ ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਕੋਈ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੋਨਿਮੁਦ੍ਰਾਬਨ੍ਧ ਏਵਂ ਭਵੇਦਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਯੋਨੀ-ਮੁਦਰਾ ਤੇ ਬੰਧ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਸਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਗ੍ਰੇ ਸਰਹਸ੍ਯਂ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਨਾਰਦ
ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਨਾਰਦ।
ਗੁਰ੍ਵਨੁਜ੍ਞਾਰਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭਿषੇਕਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ—
ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਤੰਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ—ਰੋਕਣ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ—ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿष੍ਕਾਸਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਨਯੀ ਚ ਸੁਵੇषਵਾਨ੍
ਸੱਚਾਈ ਨਿਕਾਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ-ਪਹਿਨਾਵ ਵਾਲਾ।
ਨਿਤ੍ਯਾਨੁष੍ਟਾਨਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਅਚਾਰਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਮਾਦਿਸਾਧਨੋਪੇਤਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਦृਢਵ੍ਰਤਸਮਾਚਾਰਃ ਕृਤਜ੍ਞਃ ਪਾਪਭੀਰੁਕਃ
ਜੋ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਏਵਂਵਿਧੋ ਭਵੇਚ੍ਛਿष੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਗੁਰੁਦੁਃਖਦਃ
ਚੇਲਾ ਐਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਦਕ੍ਚਪਞ੍ਚਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਤਯੇਤ੍
ਉਹ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪੰਜ ਧਾਗੇ ਰੱਖੇ।
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਪ੍ਰਥਮੇ ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਮ੍
ਉਥੇ, ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲਾ ਰੱਖੋ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਰੱਖੋ।