ਸ਼ਕ੍ਤਿਹੀਨਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਚਿਰਕਾਲਫਵਪ੍ਰਧਃ
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸੌ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਜਤਾਂ ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਿਦਃ
ਜੋ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਬਧਿਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕष੍ਟੇਨਾਲ੍ਪਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਜੋ ਮੰਤਰ 'ਬਹਿਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਲ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੇਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨਾਪਿ ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ
ਜੋ ਅੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਹਂਸੇਂਦੁਰ੍ਵਾ ਸਕਾਰੋ ਵਾ ਫਕਾਰੋ ਵਰ੍ਮ ਵਾ ਪੁਨ
ਚਾਹੇ 'ਹੰਸ', 'ਇੰਦੂ', 'ਸ' ਨਾਲ, 'ਫ' ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਵਰਮ' ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
ਏਵਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵਯਂ ਮੂਰ੍ਘ੍ਨਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਰਲਕਾਰਕੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਲ' ਅਤੇ 'ਕ' ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਃ ਪਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ
ਅੱਗ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਮਨੂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ षਡ੍ਭਿਰष੍ਟਾਭਿਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਕ੍ਸ਼ਰੇਃ
ਅੰਸੂ ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਛੇ ਜਾਂ ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਕਾਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਥਵਾ ਭੀਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ ਏਵ ਹਿ
‘ਹ’ ਅੱਖਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।
ਮਲਿਨਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਹ੍ਯਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਰਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਿਰਸ੍ਕृਤ ਉਦੀਰਿਤਃ
ਜੇ ਅੰਸੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਲੁਕ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੇਦਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਖਦਾਈ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਭਵੇਤ੍ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਃ
ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ, ਉਹ ਸਤਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚਾਸ੍ਰਂ ਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਸੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਕੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਦੌ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚਾਸ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚਾਰ ਅੰਸੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਮਰਸਂਯੁਤਃ
ਫੇਰ, ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਣੋ ਬਾਲਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਵਸੁਵਰ੍ਣਵਾਨ੍
ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚਤੁਃषष੍ਟਿਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਃ
ਤੀਹ, ਚੌਂਸਠ ਤੇ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵਾਰ੍ਣਸ੍ਤਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਨੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ‘ਤਾ’ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੀਹ ਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਖਾ ਵਰ੍ਮ ਚ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਨੇਤ੍ਰਮਸ੍ਰਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੋਟੀ, ਕਵਚ, ਅੱਖ ਤੇ ਅੰਸੂ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯੇ ਫਟ੍ਕਾਰਃ षੋਢਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਫਟ’ ਅੱਖਰ ਛੇ ਵਾਰੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕੂਟ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ ਏਵੋਕ੍ਤੋ ਨਿਰਂਸ਼ਕਃ
ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ‘ਕੂਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਵਰ੍ਣੋ ਬੀਜਹੀਨੋ ਵਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਸਪ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵਧੇਰਾ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਬੀਜਤ੍ਰਯਯੁਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਣਵਾਨ੍
ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਦਨ੍ਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਮੋਹਿਤਃ ਸ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜਿਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਭੁੱਖਾ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਸ ਮਨੁਰ੍ਦृਪ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਅੱਖਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੋਨ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਰ੍ਣੋ ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਹੀਨਾਙ੍ਗਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਣਤੀ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਕ੍ਰੂਰਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ऽਖਿਲਕਰ੍ਮਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰੀਡਿਤਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਲਜਜਤ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਢੀਠ ਨਹੀਂ।