ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸ੍ਤੁਤ ਏਕਂ ਤੁ ਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਕਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚਿਜ੍ਜਡਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਾਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਣਿ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਚੇਤਨ ਤੇ ਜੜ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰੇ ਸਮਰ੍ਥੇਤਾਮ੍
ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਚਿਦਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਮੁਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਬ-ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।
ਤੇਨਾਨੁਗ੍ਰਾਹਕਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵ੍ਯਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੀ ਭੋਗ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤ੍ਤੋਪਾਦਾਨਕਰਣੈਰ੍ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਰਤਾ, ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯੈਕਾ ਚ ਸ਼ਿਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਸਤੀ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਮੋਹਜਨਨੀ ਸ੍ਵਚਿਤਾਜਨਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ।
ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ੋ ਮਾਯਾਂ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸृਜਤ੍ਯਾਦੋ ਕਾਲਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮਯੀ ਚ ਸਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੱਤ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੂਤੇ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਮਾਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨਿਯਮਨਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍
ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਮਾਇਆ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸਾ ਮਾਯਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਮੋਹਿਨੀ
ਅਗਲੇ ਪਲ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਕਤਸ੍ਤੁ ਨृਣਾਂ ਯੇਨ ਕਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਲਂ ਤਤਃ
ਉਸ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ (ਅਸ਼ੁਧੀ) ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਕਾਲੇਨ ਚ ਨਿਯਤ੍ਯੋਪਸਰ੍ਗਤਾਂ ਸਮੁਪੇਤਯਾ
ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਮਾਇਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਥ ਵੈ ਪੁਂਸੋ ਵਿषਯਾਣਾਂ ਚ ਸਾ ਪੁਨਃ
ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਤ੍ਵਾਵਰਣਂ ਭਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਪਰ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਭੋਗ੍ਯਂ ਯਾਨਾਸੌ ਕਰਣੇਨ ਪਰੇਣ ਵੈ
ਉਹ, ਉੱਚੀ ਸਾਧਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗ੍ਯੇ ਭੋਗਂ ਚ ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਕਰਣਂ ਤੁ ਸਾ
ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ।
ਸੁਖਾਦਿਰੂਪੋ ਵਿषਯਾਕਾਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਸਤਃ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧਿ ਸੁਖ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਰ੍ਕਵਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਧੀਃ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਞ੍ਚ ਤਥਾਪਿ ਹਿ
ਚਾਹੇ ਬੁੱਧਿ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਰਮ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਂਬਨ੍ਧਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਦ੍ਭੋਗੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯੇਨ ਚੋਦਨਾਤ੍
ਸਾਧਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੀ ਉਤਸ਼ੁਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਕਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਭ੍ਯੁਪਗਮੇ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਵृਥਾਸ੍ਯ ਤੁ
ਜੇ ਅਕਰਤਾਪਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਗਤਾ ਦੀ ਉਪਮਾ ਉਸ ਲਈ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਰਹਿਤੇ ਪੁਂਸਿ ਕਰਣਾਦ੍ਯਪ੍ਰਯੋਜਕੇ
ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਕਰਣਾਦਿਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤृਆਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਯੈਵਾਸ੍ਯ ਸਂਮਤਮ੍
ਸਾਧਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਤਾਪਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇਨ ਭੋਗ੍ਯਾਯ ਜਨਿਤਾ ਭਿਦ੍ਯਙ੍ਗੇ ਪੁਰੁषੇ ਪੁਨਃ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਭੋਗ ਲਈ, ਫਿਰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਦਸ਼ਾਯਾਂ ਕਲਿਤੋ ਯਦਾ
ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਕਲੈਵ ਪ੍ਰਸ਼੍ਚਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੂਤੇ ਭੋਗ੍ਯਾਯ ਚਾਸ੍ਯ ਤੁ
ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾਨਾਮਵਿਭਾਗੋ ऽਤ੍ਰ ਹ੍ਯਾਧਾਰੇ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਦਿਭਾਗਵਤ੍
ਇਥੇ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯषਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੇਵ ਸਂਭਵਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਣਤੋ ਧੀਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰਨਾ ਹੈ।