ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮਾਦ੍ਯਾਮੇਕਾਨ੍ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਰੂਪਾਖ੍ਯਾਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਉਹ ਆਦਿ ਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਦਰੂਪਾ ਨਾਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ੇषਤਤ੍ਤ੍ਵਜਾਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਵਿਭੁਰਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਣ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਨੇਦਂ ਸਰ੍ਵਾਨੁਗ੍ਰਾਹਕਂ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਆਦ੍ਯੋਨ੍ਮੇषੋ ऽਸ੍ਯ ਨਾਦਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭੁਵਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਤਪੰਨ ਨਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ।
ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ਤਥੋਤ੍ਕਰ੍षਾਪਕਰ੍षਯੋਃ
ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ।
ਦृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨ੍ਯਗ੍ਭੂਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿ ਨ੍ਯਗ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਾਖ੍ਯੋਦ੍ਰੇਕਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਬੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਦੋ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਸਕਲਃ ਸਦਾਖ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤੌ
ਨਾਦ ਤੇ ਬਿੰਦੂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਸਦਾ-ਆਖਿਆ ਤੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਇਮਾਨਿ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਾਲਰਾਹਿਤ੍ਯਾਕ੍ਰਮੋ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸ੍ਤੁਤ ਏਕਂ ਤੁ ਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਕਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚਿਜ੍ਜਡਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਾਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਣਿ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਚੇਤਨ ਤੇ ਜੜ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰੇ ਸਮਰ੍ਥੇਤਾਮ੍
ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਚਿਦਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਮੁਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਬ-ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।
ਤੇਨਾਨੁਗ੍ਰਾਹਕਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵ੍ਯਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੀ ਭੋਗ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤ੍ਤੋਪਾਦਾਨਕਰਣੈਰ੍ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਰਤਾ, ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯੈਕਾ ਚ ਸ਼ਿਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਸਤੀ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਮੋਹਜਨਨੀ ਸ੍ਵਚਿਤਾਜਨਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ।
ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ੋ ਮਾਯਾਂ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸृਜਤ੍ਯਾਦੋ ਕਾਲਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮਯੀ ਚ ਸਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੱਤ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੂਤੇ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਮਾਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨਿਯਮਨਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍
ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਮਾਇਆ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸਾ ਮਾਯਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਮੋਹਿਨੀ
ਅਗਲੇ ਪਲ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਕਤਸ੍ਤੁ ਨृਣਾਂ ਯੇਨ ਕਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਲਂ ਤਤਃ
ਉਸ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ (ਅਸ਼ੁਧੀ) ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਕਾਲੇਨ ਚ ਨਿਯਤ੍ਯੋਪਸਰ੍ਗਤਾਂ ਸਮੁਪੇਤਯਾ
ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਮਾਇਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਥ ਵੈ ਪੁਂਸੋ ਵਿषਯਾਣਾਂ ਚ ਸਾ ਪੁਨਃ
ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਤ੍ਵਾਵਰਣਂ ਭਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਪਰ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਭੋਗ੍ਯਂ ਯਾਨਾਸੌ ਕਰਣੇਨ ਪਰੇਣ ਵੈ
ਉਹ, ਉੱਚੀ ਸਾਧਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗ੍ਯੇ ਭੋਗਂ ਚ ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਕਰਣਂ ਤੁ ਸਾ
ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ।
ਸੁਖਾਦਿਰੂਪੋ ਵਿषਯਾਕਾਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਸਤਃ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧਿ ਸੁਖ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਰ੍ਕਵਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਧੀਃ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਞ੍ਚ ਤਥਾਪਿ ਹਿ
ਚਾਹੇ ਬੁੱਧਿ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਰਮ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।