ਸਮਾਰਾਧ੍ਯਃ ਸ ਏਵਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਥੇ ਉਹੀ ਸਭ ਵਾਸਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕੇ ਦੇਵਾਃ ਪੂਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਪਰਾਯਣੈਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ?
ਦੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਾਤਰਾਦ੍ਯਂ ਚ ਕृਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ।
ਪ੍ਰੀਯੇਤ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਤ ਮਮ ਮਾਨਦਾਃ
ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੋ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚਾਰ੍ਕਸਮਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਮਲਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾਧਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਅਪਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਚਰ੍ਯਾਹ੍ਵਯਾ ਪਾਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੇ ਚਰਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵੋਹ੍ਯੇਕੋ ਜੀਵਾਸ੍ਤੁ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਥੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ਪਸ਼ੁਤ੍ਵਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਵੈਤਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂਤ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਸ਼ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਃ ਕਲਸਂਜ੍ਞਿਕਾਃ
ਪਸ਼ੂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਕਲਾ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਮਲਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਲਕਰ੍ਮਯੁਤਃ ਪਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ।
ਆਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸਕਲੁषਸ੍ਤਥਾ
ਪਹਿਲਾ ਫਿਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਇੱਕ ਗੰਦੇ ਮਲ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਮਲ ਵਾਲਾ।
ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਮਲੇਨੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜਾ ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਮਲ ਵਾਲਾ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਦਿਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਯਤਃ ਸਕਲਃ ਪਰ੍ਯਟਤ੍ਯਯਮ੍
ਕਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ 'ਸਕਲ' ਇधर-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਪਾਸ਼ਾਃ ਪਞ੍ਚ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮੌ ਮਲਕਰ੍ਮਜੌ
ਉਥੇ ਪੰਜ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਮਲ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਕੋ ऽਪ੍ਯਨੇਕਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਦृਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾਚ੍ਛਾਦਨਕੋਮਲਃ
ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਚਿਤ੍ਰਫਲਭੋਗਦਮ੍
ਕਰਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੌ ਪ੍ਰਥਮੌ ਚਾਥ ਮਾਯੇਯਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ृਣੁਦ੍ਵਿਜ
ਇਹ ਦੋ ਪਹਿਲੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਤਿਰ੍ਜਯਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਕੋ ਬੀਜਂ ਵਿਭੁਃ ਪਰਮ੍
ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਸਭ 'ਤੇ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੀਜ ਹੈ।
ਵਰ੍ਵਰ੍ਤਿ ਦृਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪਂ ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ਾਂਭਵਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਕਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਭੂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮਾਦ੍ਯਾਮੇਕਾਨ੍ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਰੂਪਾਖ੍ਯਾਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਉਹ ਆਦਿ ਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਦਰੂਪਾ ਨਾਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ੇषਤਤ੍ਤ੍ਵਜਾਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਵਿਭੁਰਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਣ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਨੇਦਂ ਸਰ੍ਵਾਨੁਗ੍ਰਾਹਕਂ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਆਦ੍ਯੋਨ੍ਮੇषੋ ऽਸ੍ਯ ਨਾਦਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭੁਵਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਤਪੰਨ ਨਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ।
ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ਤਥੋਤ੍ਕਰ੍षਾਪਕਰ੍षਯੋਃ
ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ।
ਦृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨ੍ਯਗ੍ਭੂਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿ ਨ੍ਯਗ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਾਖ੍ਯੋਦ੍ਰੇਕਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਬੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਦੋ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਸਕਲਃ ਸਦਾਖ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤੌ
ਨਾਦ ਤੇ ਬਿੰਦੂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਸਦਾ-ਆਖਿਆ ਤੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਇਮਾਨਿ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਾਲਰਾਹਿਤ੍ਯਾਕ੍ਰਮੋ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।