ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਰਾਮੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਵਰਾਕੋ ਰਮਤੇ ਮੁਨਿਃ
ਮੁਨੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦਵੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਲਭੇਤ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਜਨ੍ਮ ਮਾਨੁषਮ੍
ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਬਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦੁਃਖੈਃ ਸਤਤਂ ਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਉਥੇ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਹਨ।
ਅਹਿਤੇ ਹਿਤਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਮਧ੍ਰੁਵੇ ਧ੍ਰੁਵਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਤੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਭਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਸਂਵੇष੍ਟ੍ਯਮਾਨਂ ਬਹੁਭਿਰ੍ਮੋਹਤਨ੍ਤੁਭਿਰਾਤ੍ਮਜੈਃ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਅਲਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹੇਣੇਹ ਦੋषਵਾਨ੍ ਹਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਇੱਥੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕੁਟੁਂਬੇषੁ ਸਕ੍ਤਾਃ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਪੁੱਤ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਹਜਾਲਸਮਾਕृष੍ਟਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਜਨ੍ਤੂਨ੍ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਨ੍
ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ।
ਪਾਰਕ੍ਯਮਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਿਂ ਸ੍ਵਂ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ
ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਕਰਮ — ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ — ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਪੂੰਜੀ ਹਨ।
ਅਨਰ੍ਥੇ ਕਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮਰ੍ਥਂ ਨਾਨੁਤਿष੍ਟਸਿ
ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ?
ਤਮਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਕਥਮੇਕੋ ਗਮਿष੍ਯਸਿ
ਅਕੈਲੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਸਕੇਂਗਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ?
ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਨੁਯਾਸ੍ਯਤਃ
ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣਗੇ।
ਅਰ੍ਥਾਰ੍ਥਮਨੁਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਧਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਿਤ੍ਵੈਨਾਂ ਸੁਕृਤੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨੈਨਾਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਦੁष੍ਕृਤਃ
ਇਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਕੱਟ ਕੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਨ ਚ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦੋ ਲੋਹਂ ਹਿ ਹृਦਯਂ ਤਵ
ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਪਙ੍ਕਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਜਲਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਦੁਰਾਰੁਹਾਮ੍
ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਕੀਚੜ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗਵਾਤਾਧ੍ਵਗਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਨਾਵਂ ਨਦੀਂ ਤਰੇਤ੍
ਤਿਆਗ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਦਰਿਆ ਨੂੰ, ਸਮਝ ਦੀ ਨਾਵ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜ ਧਰ੍ਮਮਸਂਕਲ੍ਪਾਦਧਰ੍ਮਂ ਚਾਪ੍ਯਹਿਂਸਯਾ
ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਵੀ ਛੱਡ।
ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੂਣਂ ਸ੍ਨਾਯੁਯੁਤਂ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਲੇਪਨਮ੍
ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਥੰਮ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ।
ਜਰਾਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਂ ਰੋਗਾਯਤਨਮਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਅਸਥਿਰ।
ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਜਗਞ੍ਚਾਪਿ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਤੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਪਞ੍ਚੈਵ ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਥਾ
ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ, ਨੇਕਤਾ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵੈਰਿਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੈਰ੍ਹਿ ਹਿਤਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਦਿਖਦੇ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮਨਿਤ੍ਯਮਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਇਦਂ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਸ ਵੇਦ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯੌ
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੈਣ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭੇਦ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮਥ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਲਿਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਲੋਕੇ ਵਿਹਿਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਲੋਕਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨ੍ਨ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦੇਹਜਾਤ੍
ਜਾਣਨ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਜਨ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।