ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਤਃ ਪਾਦਚਤੁष੍ਕੇ ਸਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਪਾਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲਕੜਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਭਿਨ੍ਨਂ ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਚਤੁष੍ਕੇ ਵਿषਮਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਜੇ ਚਾਰ ਪਾਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਿਅਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਯਾਵਤ੍ਪਾਦਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਇੱਕ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਛਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਃ षਡ੍ਭਿਃ ਪਦੈਰ੍ਗਾਥਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਸਂਜ੍ਞਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਛੇ ਪਾਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਸੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯੁष੍ਣਿਗਨੁष੍ਟष੍ਟਪ੍ਚ ਬृਹਤੀ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ
ਗਾਯਤਰੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਤੇ ਪੰਕਤੀ ਵੀ,
ਸ਼ਕ੍ਕਰੀ ਸਾਤਿਪੂਰ੍ਵਾ ਚ ਅष੍ਟ੍ਯਤ੍ਯष੍ਟੀ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤੇ
ਸ਼ੱਕਰੀ, ਸਾਤੀ, ਪੂਰਵਾ, ਅਸ਼ਟੀ ਤੇ ਅਸ਼ਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕृਤਿਃ ਸਂਕृਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਤਿਕृਤਿਰੁਤ੍ਕृਤਿਃ
ਬਦਲਾਅ, ਮਿਲਾਪ, ਵਧੇਰਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ।
ਪਾਦੇ ਸਰ੍ਵਗੁਰੌ ਪੂਰ੍ਵੀਲ੍ਲਘੁਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਗੁਰੋਰਧਃ
ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਕਾ ਅੱਖਰ ਭਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਹਲਕਾ ਅੱਖਰ ਭਾਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ।
ਏष ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ ਉਦਿਤੋ ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਲਘੁਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਵਿਧੀ ਤਦ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਹਲਕੇ ਅੱਖਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਦ੍ਦਿष੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਾਦ੍ਯਾਦਙ੍ਗਾਨ੍ਸਂਮੋਲ੍ਯ ਲਸ੍ਥਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਦੋਹਰਾਏ ਗਏ ਅੰਗ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਗੁਣਾ ਕਰੋ।
ਵਣਾਨ੍ਸੇਕਾਨ੍ਵृਤ੍ਤਭਵਾਨੁਤ੍ਤਰਾਧਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍
ਉਹ ਅੱਖਰ ਲਓ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
ਉਪਾਨ੍ਤ੍ਯਤੋ ਨਿਵਰ੍ਤੇਤ ਤ੍ਯਜਨ੍ਨੇਕੈਕਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤਃ
ਅੰਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਪਰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਲਗਕ੍ਰਿਯਾਙ੍ਕਸਂਦੋਹੇ ਭਵੇਤ੍ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਹਲਕੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਗਿਣਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਕੋਨਾ ਸਦ੍ਭਿਰਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਹ ਗਿਣਤੀ, ਦੋਹਰੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਵਧਾ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਭੇਦਾਨਾਂ ਨਾਮਾਨਾਂਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਗਾਹਤੇ
ਜੋ ਵਿਭਾਗ ਪ੍ਰਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਂਭੋਜਾਤ੍ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ
ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇ ਹਨ।
ਮੇਰੁਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਕਿਲ ਪੁਰਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਵਨਾਯਤੇ
ਕਦੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ—
ਸ਼ੈਲਰਾਜਸੁਤਾ ਚੈਵ ਦੇਵੀ ਤਤ੍ਰਾਭਵਤ੍ਪੁਰਾ
ਉਥੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵੀ, ਕਦੇ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।
ਯੋਗੇਨਾਤ੍ਮਾਨਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਯੋਗਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ
ਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਯੋਗ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ—
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਭੂਮੇਸ੍ਤਥਾ ਵਾਯੋਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਭਿਤਃ
ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ—
ਸਂਕਲ੍ਪੇਨਾਥ ਸੋ ऽਨੇਨ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਮਕਗृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਫਿਰ, ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਗਈ ਜੋ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਅਤਿष੍ਟਨ੍ਮਾਰੁਤਾਹਾਰਃ ਸ਼ਤਂ ਕਿਲ ਸਮਾਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਨਿਸ਼ਾਕਰੌ
ਆਦਿਤਿਆ, ਰੁਦਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਮਯੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਰੁਦਰ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਬਣਾਈ।
ਤਸ੍ਨਿਨ੍ ਦਿਵ੍ਯੇ ਵਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਦੇਵਦੇਵਰ੍षਿਸਂਕੁਲੇ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਜਨ ਇਕੱਠੇ ਸਨ,
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਹੀਯਤੇ ਵਰ੍ਣੋ ਨ ਗ੍ਲਾਨਿਰੁਪਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਮਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਮੁਰਝਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।
ਜਟਾਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸਾ ਤਸ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਸ਼ਿਖੋਪਮਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ।
ਏਵਂ ਵਿਧੇਨ ਤਪਸਾ ਤਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਨਾਰਦ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਪस्या ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਾਰਦ,
ਉਵਾਚ ਚੈਨਂ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ
ਤ੍ਰਿਣੈਣ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ।