ਭਾਵਾਭਾਵਸ੍ਵਰੁਪਾ ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਹ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਭਵੇਦ੍ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈਕਭਾਵਨਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਵਿਦ੍ਯੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭੇਦਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਚੇਤ੍ਸਂਸਾਰਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਿਣੀ
ਜੇ ਇਹ ਨਫਰਤ ਰਹਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚੇਙ੍ਗੇਦ੍ਯਚ੍ਚਨੇਙ੍ਗਤਿ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਚਲਦਾ।
ਅਵਿਦ੍ਯੋਪਾਧਿਯੋਗੇਨਤਥੇਦਮਖਿਲਂ ਜਗਤ੍
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪੜਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਾਹਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾਙ੍ਗਾਰੇ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਟਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਕੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀਤ੍ਯਪਰੇ ਚੈਨਾਂ ਗਿਰਿਜੇਤ੍ਯਮ੍ਬਿਕੇਤਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ, ਕੁਝ ਗਿਰਿਜਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਅੰਬਿਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੌਮਾਰੀ ਵੈष੍ਣਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਰਾਹ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵੀ
ਉਸ ਨੂੰ ਕਉਮਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਨਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਇੰਦਰੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਾ ਚੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਰਮਰ੍षਸ੍ਯਃ
ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੁਪੇਣ ਜਗਹ੍ਯਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਮੇਕਃ ਕਾਰਣਤਾਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਤਰੋ ਦੇਵੋ ਨਿਤ੍ਯੈਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕਰੋਤਿ ਯੋ ਦੇਵੋ ਜਗਤਾਂ ਪਰਤਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਤਰਂ ਯਤ੍ਤਦਵ੍ਯਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਰਃ ਕਾਲਪੁਪਾਖ੍ਯੋ ਯੋਗਿਧ੍ਯੇਯਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨੈਕਵੇਦ੍ਯਃ ਪਰਮਃ ਸਞ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਪਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ।
ਦੇਹੀਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਮੂਢੈਰਹੋ ऽਜ੍ਞਾਨਵਿਡਮ੍ਬਨਮ੍
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਰੀਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ—ਹਾਏ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਾਸੀ ਹੈ!
ਮੂਰ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਃ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸ ਏਵਾਨਨ੍ਦਰੁਪਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਪਰੋ ਮੁਨੇ
ਉਹੀ ਆਨੰਦਮਈ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਰੁਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰ੍ਨਿਦਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਾਲਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵੇਤ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ।
ਗੁਣਰੁਪੀਗੁਣਾਧਾਰੋਜਗਤਾਮਾਦਿਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਰੰਭਕ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਦ੍ਧੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤੋ ऽਹਂ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ (ਅਹੰਕਾਰ) ਜਨਮਿਆ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਜਾਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਜਗਤਃ ਕृਤੇ
ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਲਈ ਜੀਵ ਜਨਮੇ।
ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕਾਰਣਤਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯੋਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਗਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਞ੍ਜਨ੍ਤੂਨ੍ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਦਿਕਾਨ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—
ਤਤੋ ਵੈਮਾਨੁषਂ ਸਰ੍ਗਂ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਪਹ੍ਮਜਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।