ਕਪਿਲਂ ਧ੍ਯਾਨਨਿਰਤਂ ਵਾਜਿਨਂ ਚ ਤਦਨ੍ਤਿਕੇ
ਕਪਿਲਾ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਹਨ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨਸੋ ਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਃ ਸਮਾਸਦਨ੍
ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਏ।
ਗੁਹ੍ਯਤਾਂ ਗृਹ੍ਯਤਾਮਾਸ਼ੁ ਇਤ੍ਯੂਚੁਸ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਚਲੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜੀਏ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀਏ।'
ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਰੋ ਖਲਾ ਲੋਕੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾਡਮ੍ਬਰਂ ਮਹਤ੍
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਾਸੂ ਅਤੇ ਮਕਰੂ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਮਸ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਦੋਹਂ ਨਿਯਮ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਲਿਆ।
ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਕਪਿਲਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ਨਹਿ
ਕਪਿਲਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਪਦ੍ਭਿਃ ਸਂਤਾਡਯਾਮਾਸੁਰ੍ਬੁਹੂਂ ਚ ਜਗृਹੁਃ ਪਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਉਵਾਚ ਭਾਵਗਮ੍ਭੀਰਂ ਲੋਕੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਪਦ੍ਰਵ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਅਹॄਙ੍ਕਾਰਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਵਿਵੇਕੋ ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਤਦੇਵ ਮਾਨਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਇਹੀ ਖਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੜਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ?
ਮਹੀਰੁਹਾਂ ਸ਼੍ਚਾਨੁਤਟੇ ਪਾਤਯਨ੍ਤਿ ਨਦੀਰਯਾਃ
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵृਦ੍ਧਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਰ੍ਖਤ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਜਾਯਤੇ
ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮਸਾਮ੍ਯਾਦਹੋ ਚਿਤ੍ਰਂ ਧਤ੍ਤੂਰੋ ऽਪਿਮਦਪ੍ਰਦਃ
ਨਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਹ! ਧਤੂਰਾ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਖਾਗ੍ਨੇਃ ਪਵਨਃ ਪਨ੍ਨਗਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਿषਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅੱਗ ਦੀ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਸੱਪ ਦਾ।
ਯਦਿ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਮਹਿਤਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਾਗਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭਸ੍ਮਸਾਦਕਰੋਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਹ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਕਾਲਪ੍ਰਲਯਂ ਮਤ੍ਵਾ ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ਸ਼ੋਕਲਾਲਸਾਃ
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਤ ਅਣਸਮੇਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਪਏ।
ਸਾਗਰਂ ਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਤਾਂ ਕੋਪੋ ਹਿ ਦੁਃਸਹਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦੂਤ ਉਵਾਚੇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਹਿ ਯਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।'
ਦੈਵੇਨ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਦੁष੍ਟਾ ਇਤ੍ਯੁਵਾਚਾਤਿ ਹਰ੍षਿਤਃ
ਉਹ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਿੱਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਅਧਰ੍ਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਏਵ ਰਿਪੁਰਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਰਿਪੁਂ ਪਰਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੇष ਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਣੋ; ਇਹ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਨਿਧਨਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਤਾਮੁਤ੍ਸਾਹ ਕਾਰਣਮ੍
ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਪੌਤ੍ਰਂ ਤਮਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੌਤਰੇ ਅੰਸ਼ੁਮੰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।
ਯੁਯੋਜ ਸਾਰਵਿਦ੍ਭੂਯੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨਯਨਕਰ੍ਮਣਿ
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਕਪਿਲਂ ਤੇਜਸਾਂਰਾਸ਼ਿਂ ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂਪ੍ਰਣਨਾਮਹਾ
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੇਜ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀ।
ਉਵਾਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਪਰੋਪਕਾਰਨਿਰਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸਾਰਾ ਹਿ ਸਾਧਵਃ
ਨੇਕ ਲੋਕ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਹਿ ਸਂਹਰਤੇਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਵੇਸ਼੍ਮਨਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਦਦਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਤੁष੍ਟਿਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੋ ऽਮਰੈਃ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਬ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।