ਅਹਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਤਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਕਰ੍ਕਾਦ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਧਾਦੌ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧੇਯਂ ਚੋਤ੍ਤਰਾਯਣੇ
ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਾਧਾਦਿ ਮਾਸੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਚ ऋਤਵਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਯਃ
ਮਧੁ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਦੋ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾ ਸ਼ਰਸ਼੍ਚ ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਕਰ੍ਕਾਦ੍ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ
ਕਰਕ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ, ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਗਣੋ ਮਾਸੋ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਤੀਹ ਚੰਦ੍ਰ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਨਭਸ੍ਯ ਇष ਊਰ੍ਜਸ਼੍ਚ ਸਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਯਕਃ
ਨਭਸਿਆ, ਇਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸਿਆ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਸੇ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਯੇਨ ਧਿष੍ਣੇਨ ਸਂਯੁਤਾ
ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ੌ ਦੈਵ ਪਿਤ੍ਰਾਖ੍ਯੌ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣੌ ਤਥਾਪਰੇ
ਉਹ ਪੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ।
ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਿਥੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨੀ ਵਿਰਿਞ੍ਚਿਵਿष੍ਣੁਸ਼ੈਲਜਾਃ
ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਗ, ਵਿਰਿੰਚੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਹਨ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਸਵੌ ਨਾਗਦੁਰ੍ਗਾਦਣ੍ਡਧਰਾਹ੍ਵਯਃ
ਮਹਿੰਦਰ, ਵਾਸਵ, ਨਾਗ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਦੰਡਧਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਸ਼੍ਵੇਦਰ੍ਸ਼ਸਂਜ੍ਞਤਿਥੀਸ਼ਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਰਾਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਨੇष੍ਟਮਧ੍ਯੇष੍ਟਦਾਃ ਸਿਤੇ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅष੍ਟਮੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ षष੍ਟੀ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀ
ਅਠਵੀਂ, ਬਾਰਹਵੀਂ, ਛੇਵੀਂ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਨੁਰਨ੍ਧ੍ਰਾਙ੍ਕਤਤ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਾਡਿਕਾਃ
ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਨੁ, ਰੰਧ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਕ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਚ ਨਵਮੀ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਿषਮਸਂਜ੍ਞਿਕਾ
ਅਮਾਵਸਿਆ ਅਤੇ ਨਵਮੀ, ਵਿਸ਼ਮ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
षषਅਟ੍ਯਾਂ ਤੈਲਂ ਤਥਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਮਾਸਂ ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਕਲੇਸ੍ਤਿਥੌ
ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਅਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੇਰ੍ਸ਼ੇ षष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਰ੍ਵਸੁ
ਸਠਵੇਂ ਦਿਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪੱਖ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ—
ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇ ਚ ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵੇਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚ ਪਰ੍ਵਸੁ
ਵਯਤੀਪਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੁੱਤ ਬਦਲਣ 'ਤੇ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ—
ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਚ ਸ੍ਨਾਨਮਾਮਲਕੈਰ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਸਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਿਨ ਆਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਰ੍ਥਪੁਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਪੌਰ੍ਣਿਮਾ ਦਿਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਤੀ ਸਾਨੁਮਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੁਮਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਚੇਨ੍ਦੁਮਤੀ ਕੁਹੂਰ੍ਨੇਨ੍ਦੁਮਤੀ ਮਤਾ
ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਏਂਦੁਮਤੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਨੇਂਦੁਮਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਦਿਰ੍ਮਾਧਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤृਤੀਯਾ ਪੁਣ੍ਯਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਦਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਭਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ
ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਚੈਤ ਅਤੇ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ ਵੱਖਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਘੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਨਭਸ੍ਯੇ ਤ੍ਵਸਿਤਾष੍ਟਮੀ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਤਾਰੀਖ; ਨਭਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ।
ਆषਾਢੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਜ੍ਯष੍ਟੇ ਚੈਤ੍ਰੇ ਚ ਪੌਰ੍ਣਿਮਾ
ਆਸ਼ਾਢ, ਕਾਰਤਿਕ, ਜੈਠ ਅਤੇ ਚੈਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਦ੍ਰੇ ਕृष੍ਣਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਘਾਮਿਨ੍ਦੁਃ ਕਰੇ ਰਵਿਃ
ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਚੰਦ ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਸਰੇ ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤਿਥਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਥਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਆ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਥੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤਮਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਰੇ ਤੁ ਯਾ ਤਿਥਿਃ
ਜਿਸ ਦਿਨ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—