ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਵਕृਤਾਦ੍ਧਹਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯਾਵਰਦਲਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਚਮਕ, ਛਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਖੁਲਣ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲਂਬਾਕ੍ਸ਼ਜ੍ਯੇ ਤਯੋਸ਼੍ਛਾਯੇ ਲਂਬਾਕ੍ਸ਼ੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਮੌ ਸਦਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਲੰਬਕ ਤੇ ਅਛਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬਕ ਤੇ ਅਛਲਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੇषਹ੍ਯਾਨਾਂਸ਼ਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਹੁਜ੍ਯਾਥ ਕੋਟਿਜਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੋਟੀਜ੍ਯਯਾਵਿਭਜ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਛਾਯਾਕਰ੍ਮਾਬਹਿਰ੍ਦ੍ਦਲੇ
ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਛਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਗ੍ਭੇਦੋਪਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਜ੍ਯਯਾ ਹਤਾ
ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਕਾਦੌ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਚਕ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਤੁਲਾਦੌ ਭਾਰ੍ਦ੍ਧਸਂਯੁਤਾਤ੍ਤ
ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੱਧਾ ਚੱਕਰ ਘਟਾ ਲਓ; ਤੁਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੱਧੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਓ।
ਤਨ੍ਮਨ੍ਦਮਸਕृਦ੍ਧਾਮਂਫਲਂ ਮਧ੍ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੱਧਮ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰਾਸਵੋ ਲਬ੍ਧਯੁਤੀ ਸ੍ਵ੍ਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਸਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੱਕਰ ਦੀ ਚਲਣ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮਾਦੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਭਘਾਜ੍ਯਾ ਤਚ੍ਚਾਪਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਦੋ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਗਾष੍ਟਯੋਰ੍ਥਗੋਗੈਕਾਃ ਸ਼ਰਤ੍ਰ੍ਯੇਕਂ ਹਿਮਾਂਸ਼ਵਃ
ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹਨ।
ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਤਾਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਕਟਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਯਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਕਰਕ ਆਦਿ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਤਭੋਗ੍ਯਾਸਵਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸਾਯਨਾਃਸ੍ਵੇष੍ਟਭਾਸ੍ਕਰਾਃ
ਜੋ ਭਾਗ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਮ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿष੍ਟਧਟਿਕਾਸੁਭ੍ਯੋ ਭੋਗ੍ਯਾਸੂਨ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍
ਚਾਹੀਦੀ ਡੰਡਿਕਾ ਤੇ ਸੁਭਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਘਟਾ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇषਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਤਮਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਵਿਭਾਜਿਤਮ੍
ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਹ ਵਧਾ ਕੇ, ਗਲਤ ਅੰਕ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਤਨਾਡੀਭ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਲ੍ਲਙ੍ਕੋਦਯਾਸੁਭਿਃ
ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੰਝ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ।
ਭੋਗ੍ਯਾਸੂਨੂਨਕਸ੍ਯਾਥ ਭੁਕ੍ਤਾਸੂਨਧਿਕਸ੍ਯ ਚ
ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਭਾਗ, ਜੇ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਗ, ਜੇ ਵੱਧ ਹੋਵੇ।
ਵਿਰਾਹ੍ਵਰ੍ਕਭੁਜਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਲ੍ਪਾਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਹੋ ਵਿਧੋਃ
ਜੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਂ ਵਿਧੁਰ੍ਵਿਧੁਂ ਭੂਭਾ ਛਾਦਯਤ੍ਯਥਾ ਛਨ੍ਨਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਚ ਮਾਨੈਕ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਾਂਸ਼षष੍ਟਂ ਦਸ਼ਾਹਤਮ੍
ਜੋ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪੀ ਅੱਧੀ, ਛੇਵੀਂ ਤੇ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਘਟਿਕਾਦਿਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗਬਾਹ੍ਵਂਸ਼ਸਂਮਿਤੈਃ
ਥਿਰਤਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਯਥਾਧਿਕੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਂ ਸ੍ਪष੍ਟੇ ਸੁਖਾਨ੍ਤ੍ਯਗੇ
ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਅੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਞ੍ਜਂ ਤ੍ਰਿਭੋਨਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਅੰਤ ਮੱਧਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਮਾਵੱਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦਿਘ੍ਨਾਂਸ਼ਕृਤਿਦ੍ਵ੍ਯੂਨਾਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਕਯੁਤਾ ਹਰਿਃ
ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰੋ, ਦੋ ਘਟਾਓ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜੋੜੋ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹਰਾਪ੍ਤਾਲਂਬਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵਿਤ੍ਰਿਭੇਰ੍ਕਾਧਿਕੋਨਕੇ
ਹਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੋਨਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋੜੋ।
ਸ਼ਰੋਨੋਲਂਬਨषਡਘ੍ਨੇ ਤਲ੍ਲਵਾਢ੍ਯੋਨਵਿਤ੍ਰਿਭਾਤ੍
ਤੀਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਛੇ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋੜੋ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲਵੋ।
ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ੍ਦੁਲਿਪ੍ਤੈਃ षਡ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤਾਨਤਿਰ੍ਨਤਿਰ੍ਨਤਾਂਸ਼ਦਿਕ੍
ਛੇ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਾ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਛਨ੍ਨਸ੍ਥਿਤਿਦਲੇ ਸਾਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧषਟ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ
ਫਿਰ, ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਪੱਤਾ ਅੱਧੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਕृਤੇਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧੇ ਭਵਤਃ ਸ੍ਫੁਟੇ
ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ, ਥਿਰਤਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਾਦ੍ਯੂਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵ ਈਸ਼ਾ ਨਵਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਂਸ਼ਕਾਃ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੌ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਾਦੌ ਖੇਟਬਿਂਬਂ ਦृਗੌਞ੍ਚ੍ਯੇ ਲਂਬਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।