ਤਚ੍ਛੇषਂ ਵਿਵਰੇਣਾਥ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਰਿਜ੍ਯਾਙ੍ਕਕਰ੍ਣਯੋਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਝਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਣਮੂਨੇ ऽਧਿਕੇ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯ ਸ਼ੇषਂ ਵਕ੍ਰਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਟਾ ਕੇ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੜਕ ਕੇ ਜਾਂ ਵਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਰੁਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਕੇਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੇਰ੍ਭੂਸੁਤਾਦਯਃ
ਤੀਰ, ਰੁਦਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਜ੍ਯਾ ਵਿषੁਵਦ੍ਭਾਘ੍ਨੀ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਦ੍ਧृਤਾ
ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸੁਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹੌਰੀਜ਼ਨ ਵਾਲੀ ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕਮੁਦਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਧਨਹੀਨੋ ਪृਥਕ੍ਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਮ੍ਯਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਤੇ ਦਿਨਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਲਿਪ੍ਤਾ ਭਗਾਭੋਗਾਭਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾਦਿਕਮ੍
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਾਗ, ਤੇ ਭੋਗ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਦਿਕ।
ਗਤਗਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ षष੍ਟਿਘ੍ਨਾ ਭੁਕ੍ਤਿਯੋਗਾਪ੍ਤਨਾਡਿਕਾਃ
ਜੋ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਠ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਨਾਡੀਆਂ।
ਗਤਗਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ षष੍ਟਿਘ੍ਨਾ ਨਾਤੋਭੁਕ੍ਤਤਰੋਦ੍ਧृਤਾਃ
ਜੋ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਠ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇषਂ ਬਵੋ ਬਾਲਵਸ਼੍ਚ ਕੌਲਵਸ੍ਤੈਤਿਲੋ ਗਰਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਵਾ, ਬਾਲਵਾ, ਕੌਲਵਾ, ਤੈਤਿਲਾ ਅਤੇ ਗਰ ਹੈ।
ਸ਼ਕੁਨਿਰ੍ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁष੍ਪਦ ਕਿਂਸ੍ਤੁਘ੍ਨਮੇਵ ਚ
ਸ਼ਕੁਨੀ, ਨਾਗ, ਚਤੁਸ਼ਪਦ ਅਤੇ ਕਿੰਸਤੁਘਨਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਕਾਙ੍ਗੁਲੈਰਿष੍ਟੈਃ ਸਮਮਣ੍ਡਲਮਾਲਿਖੇਤ੍
ਉਥੇ, ਚਾਹੀਦੇ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ-ਬਰਾਬਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛਾਯਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਹ੍ਨਯੋਃ
ਜਿੱਥੇ ਛਾਂ ਦਾ ਕੋਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਵਾਹਨ ਤੇ ਅਪਰਾਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਮਿਨਾ ਰੇਖਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਤ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਿਗ੍ਮਧ੍ਯਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਸਂਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਦਿਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਹਿ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਚਲੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਭੁਜਸੂਤ੍ਰਾਙ੍ਗੁਲੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤੈਰਿष੍ਟਪ੍ਰਭਾ ਮਤਾ
ਉਥੇ, ਬਾਂਹ ਦੇ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਮਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਚਾਹੀਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਮਣ੍ਡਲਂ ਚ ਵਿषੁਵਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਛਾਂ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਵਿਸੁਆ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇष੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਵਿषੁਵਤੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇਹ੍ਯਗ੍ਰਾਭਿਧੀਯਤੇ
ਚਾਹੀਦੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸੁਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਕੋਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਲਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਹ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕृਤੇ ਮੂਲਂ ਛਾਯਾ ਸ਼ੇਕੁਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮੂਲ ਨੂੰ ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਛਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਗੁਣਾਦ੍ਭਦਿਨੈਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਯੁਗਣਾਦ੍ਯਦਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਨਤੀਜਾ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਵਕृਤਾਦ੍ਧਹਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯਾਵਰਦਲਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਚਮਕ, ਛਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਖੁਲਣ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲਂਬਾਕ੍ਸ਼ਜ੍ਯੇ ਤਯੋਸ਼੍ਛਾਯੇ ਲਂਬਾਕ੍ਸ਼ੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਮੌ ਸਦਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਲੰਬਕ ਤੇ ਅਛਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬਕ ਤੇ ਅਛਲਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੇषਹ੍ਯਾਨਾਂਸ਼ਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਹੁਜ੍ਯਾਥ ਕੋਟਿਜਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੋਟੀਜ੍ਯਯਾਵਿਭਜ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਛਾਯਾਕਰ੍ਮਾਬਹਿਰ੍ਦ੍ਦਲੇ
ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਛਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਗ੍ਭੇਦੋਪਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਜ੍ਯਯਾ ਹਤਾ
ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਕਾਦੌ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਚਕ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਤੁਲਾਦੌ ਭਾਰ੍ਦ੍ਧਸਂਯੁਤਾਤ੍ਤ
ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੱਧਾ ਚੱਕਰ ਘਟਾ ਲਓ; ਤੁਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੱਧੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਓ।
ਤਨ੍ਮਨ੍ਦਮਸਕृਦ੍ਧਾਮਂਫਲਂ ਮਧ੍ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੱਧਮ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰਾਸਵੋ ਲਬ੍ਧਯੁਤੀ ਸ੍ਵ੍ਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਸਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੱਕਰ ਦੀ ਚਲਣ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮਾਦੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਭਘਾਜ੍ਯਾ ਤਚ੍ਚਾਪਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਦੋ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਗਾष੍ਟਯੋਰ੍ਥਗੋਗੈਕਾਃ ਸ਼ਰਤ੍ਰ੍ਯੇਕਂ ਹਿਮਾਂਸ਼ਵਃ
ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹਨ।