ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼ਰਃ ਸ਼ਰੋਨਾਞ੍ਚ ਵ੍ਯਾਸਾਚ੍ਛਰਗੁਣਾਤ੍ਪਦਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਹੀ ਤੀਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸੋष੍ਟਤੇਭਵੇਦੇਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗਣਿਤਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ, ਗਣਿਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਸ਼ਰਧ੍ਨੇਨਾਘੇਨਿਨਾਧਂ ਚਤੁਰ੍ਗਣਮ੍
ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਘਟਾ ਕੇ, ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯਾਙ੍ਘ੍ਰੀषੁਧ੍ਨੋਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਗੋਬਗ੍ਧਿਘ੍ਨਵ੍ਯਾਸਾਢ੍ਯਮੌਰ੍ਵਿਹृਤ੍
ਜਿਆ, ਅੰਗੂਠਾ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਗੋਲ ਦਾ ਵਰਗ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਸ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ, ਦਰਮਿਆਨਾ ਮਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥੂਲਮਧ੍ਯਾਪृਵਨ੍ਨਵੇਧੋ ਵृਤ੍ਤਾਙ੍ਕਾਸ਼ੇषਭਾਗਿਕਃ
ਮੋਟਾ, ਦਰਮਿਆਨਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੋਟਾਈ, ਗੋਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਿਵ੍ਯਾਸਹਤਂ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਂਵੇਧਾਙ੍ਗੁਲਹਤਂ ਪੁਨਃ
ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਈ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਲੰਬਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮਵੇਧਾਨਾਂਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋਨ੍ਯਨਾਡਿਘ੍ਨਾਃ
ਚੌੜਾਈ, ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਸੇਧਵ੍ਯਾਸਦੈਰ੍ਧ੍ਯਾਣਾਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਚਾਈ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਲੰਬਾਈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਯਂ ਗੁਲਾਨ੍ਯੇਵਂ ਮਿਥੋਘ੍ਨਾਨ੍ਯਪਸਾਂਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਸ਼ਙ੍ਕੁਤਲਚ੍ਛਿਦ੍ਰਘ੍ਨਃ ਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਭੈਵਂਭਵੇਨ੍ਮੁਨੇ
ਦੀਵਾ, ਖਿੱਲ ਅਤੇ ਛੇਦ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮুনি, ਖਿੱਲ ਦਾ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਙ੍ਕੌਨृਦੀਪਾਧਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਘ੍ਨੈਰ੍ਦੀਪੌਚ੍ਚ੍ਯਂ ਨਰਾਨ੍ਵਿਤੇ
ਖਿੱਲ ਨੂੰ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਛੇਦ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦੀਪਸ਼ਙ੍ਕ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚਾਥ ਚ੍ਛਾਯਾਗ੍ਰਵਿਵਰਘ੍ਨਭਾ
ਫਿਰ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਖਿੱਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ,
ਪ੍ਰਭਾਪ੍ਤਾ ਜਾਯਤੇ ਦੀਪਸ਼ਿਖੌਚ੍ਚ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਸ਼ਿਕਾਤ੍
ਉਜਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਰਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਮਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਗਣਿਤੇ ਨਾਤਿਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਬਿਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ, ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕृਤਾਖ੍ਯਂ ਪਾਦਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ 'ਚੌਕ' ਜਾਂ 'ਪਾਓ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁਕृਤਾਬ੍ਦਸਹਿਤਾ ਯੁਗਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇਕਹੱਤਰ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਤ੍ਯੇਵ ਨਿਸ਼ਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਉਸ ਰਾਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਖਚਰਾਨਯਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਥਵੇष੍ਟਯੁਗਾਦਿਤਃ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੂਜਾਰ੍ਕਿਗੁਰੁਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਭਗਣਾਪੂਰ੍ਵਪਾਪਿਨਾਮ੍
ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁੱਕਰ, ਰਾਹੂ-ਕੇਤੂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪੀ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਸ੍ਰਤ੍ਰ੍ਯਾष੍ਟਰਸਾਂਕਾਸ਼੍ਵਿਲੋਚਨਾਨਿ ਕੁਜਸ੍ਯ ਤੁ
ਮੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਸ, ਤਿੰਨ, ਅੱਠ ਤੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਖਦਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਵੇਦਸ੍ਰਙ੍ਹੂਯਸ੍ਤਥਾ
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਲਈ ਦਸ, ਦੋ ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾਨਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਨੇਰ੍ਭੁਜਗषਟ੍ਪਚਰਸਵੇਦਨਿਸ਼ਾਕਰਾਃ
ਸ਼ਨੀ ਲਈ ਛੇ, ਪੰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਵਾਮਂ ਪਾਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਗ੍ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਵਿਸ਼ਿਖਿਦਸ੍ਰਕਾਃ
ਰਾਹੂ-ਕੇਤੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੱਗ, ਸਯਮ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਦਸ ਰੂਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਵਸੁਵ੍ਦ੍ਯष੍ਟਾਦ੍ਰਿਰੂਪਾਙ੍ਕਸਪ੍ਤਾਦ੍ਰਿਤਿਥਯੋ ਯੁਗੇ
ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਦੋ, ਅੱਠ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ।
ਤਿਥਿਕ੍ਸ਼ਯਾਯਮਾਰ੍ਥਾਕ੍ਸ਼ਿਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਵ੍ਯੋਮਸ਼ਰਾਸ਼੍ਵਿਨਃ
ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਦੋ, ਅੱਠ, ਆਕਾਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
षਟ੍ਤ੍ਰ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਦਗ੍ਨਿਪਞ੍ਚਸ਼ੁਭ੍ਰਾਂਸ਼ੁਮਾਸਕਾਃ
ਛੇ, ਤਿੰਨ, ਅੱਗ, ਵੇਦ, ਅੱਗ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਕਿਰਣਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਨ।
ਕੌਜਸ੍ਯ ਵੇਦਸ੍ਵਯਮਾ ਬੌਧਸ੍ਯਾष੍ਟਰ੍ਤੁਵਹ੍ਨਯਃ
ਮੰਗਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵੇਦ ਹੈ, ਬੁੱਧ ਲਈ ਅੱਠ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਗੋਗ੍ਨਯਃ ਸ਼ਨਿਮਨ੍ਦਸ੍ਯ ਪਾਤਾਨਾਮਥਵਾ ਮਤਃ
ਸ਼ਨੀ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਰਾਹੂ-ਕੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤਾਦ੍ਰਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਜੈਵਸ੍ਯ ਰਵੈਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰਵਨਨ੍ਦਕਾਃ
ਕ੍ਰਿਤਾ ਲਈ ਪਹਾੜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਿੱਤ, ਇੱਕ ਧੁਨੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਯੁਗੇ ਪਾਨਾਵਤ੍ਸਰਾਭਗਣਾਭਿਧਾਃ
ਮੌਜੂਦਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।