ਪਦਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪਦੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦਥੋਰਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਰਵਮ੍
ਕਦਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੀ ਧੁਨ ਉਠਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ऋਣਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮृਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯੇ ਰਾਸ਼ਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਅਂਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਵਿਕृਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਲੋਮੇ ਸ਼ੇषਮੁਕ੍ਤਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਹਿੱਸਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਲਟ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇष੍ਟਘ੍ਨਦृष੍ਟੇਨੈਤੇਨ ਭਕ੍ਤਰਾਸ਼ਿਰਨੀਸ਼ਿਤਃ
ਚਾਹੀਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਭਾਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜੋ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ।
ਰਾਸ਼੍ਯਨ੍ਤਰਹृਤਂ ਵਰ੍ਗੋਤ੍ਤਰਂ ਯੋਸੁਤਸ਼੍ਚ ਤੌ
ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਹੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਾਧੂ ਹੈ; ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ।
ਏਕੋ ऽਸ੍ਯ ਵਰ੍ਗੋ ਦਲਿਤਃ ਸੈਕੋ ਰਾਸ਼ਿਃ ਪਰੋ ਮਤਃ
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਗਯੋਗਾਨ੍ਤਰੇ ਵ੍ਯੇਕੇ ਰਾਸ਼੍ਯੋਰ੍ਵਰ੍ਗੋਸ੍ਤ ਏਤਯੋਃ
ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ।
ਏषੀਸ੍ਯਾਨਾਮੁਭੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਗਣਿਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਚ
ਚਾਹਵਾਨ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਸ੍ਯ ਚ ਗੁਣਾਰ੍ਦ੍ਧੋ ਨ ਯੁਤਂ ਵਰ੍ਗੀਕृਤਂ ਗੁਣਃ
ਵੇਖੇ ਦਾ ਗੁਣਾ ਅੱਧਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਗੁਣ ਕੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ, ਉਹੀ ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮੂਲਗੁਣਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯੋਥ ਵ੍ਯਕ੍ਤਵਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਲ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਘ੍ਨਮਾਦ੍ਯਹृਤ੍ਸੇष੍ਟਂ ਫਲਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍
ਚਾਹੀਦੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਏ ਬਾਕੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਉਲਟ ਕਰਕੇ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਰਾਸ਼ਿਵਧਂ ਭਕ੍ਤੇ ਫਲਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਧੇਨ ਚ
ਕਈ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦੇਣ ਤੇ ਨਤੀਜਾ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ।
ਮਾਨਘ੍ਨਕਾਲਸ਼੍ਚਾਤੀਤਕਾਲਾਘ੍ਨਫਲਸਂਹृਤਾਃ
ਮਾਪ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਤੇ ਲੰਘੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਰਾਸ਼ਿਪਲਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਰਾਸ਼ਿਮਾਸਫਲਂ ਬਹੁ
ਕਈ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿਚੋਂ, ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀ ਮੀਨਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੇਪਾ ਮਿਸ਼੍ਰਹਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਪੋਯੋਗਭਕ੍ਤਾਃ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ, ਜੋੜ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ।
ਪੂਰ੍ਣੋਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਮੇਧ੍ਯਵ੍ਯੇਸਮੇਵਰ੍ਗੋਰ੍ਦ੍ਧਿਤੇਤ੍ਯਤਃ
ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਲਈ ਵੀ, ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵੀ, ਇਉਂ ਹੀ।
ਵ੍ਯੇਕਂ ਵ੍ਯੇਕਗੁਣਾਪ੍ਤਂ ਚ ਪ੍ਰਾਧ੍ਨਂ ਮਾਨਂ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਇੱਕਲਾ, ਇੱਕਲੇ ਦਾ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਮੁੱਖ ਮਾਪ ਉੱਚੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਕृਤ੍ਯਨ੍ਤਰਪਦ ਕੋਟਿਰ੍ਦੋਃ ਕਰ੍ਣਵਰ੍ਗਯੋਃ
ਸੁਣਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਦਾ ਪਗ, ਚੋਟੀ, ਤੇ ਕੰਨ ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਖਾਮੀ।
ਰਾਸ਼੍ਯੋਰਨ੍ਤਰਵਰ੍ਗੇਣ ਦ੍ਵਿਘ੍ਨੇ ਘਾਤੇ ਯੁਤੇ ਤਯੋਃ
ਦੋ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦੋ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ,
ਵ੍ਯਾਸ ਆਕृਤਿਸਂਕ੍ਸ਼ਣ੍ਣੋਵ੍ਯਾਸਾਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਿਧਿਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਉਸ ਜੋੜ ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਵਿਆਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼ਰਃ ਸ਼ਰੋਨਾਞ੍ਚ ਵ੍ਯਾਸਾਚ੍ਛਰਗੁਣਾਤ੍ਪਦਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਹੀ ਤੀਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸੋष੍ਟਤੇਭਵੇਦੇਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗਣਿਤਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ, ਗਣਿਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਸ਼ਰਧ੍ਨੇਨਾਘੇਨਿਨਾਧਂ ਚਤੁਰ੍ਗਣਮ੍
ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਘਟਾ ਕੇ, ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯਾਙ੍ਘ੍ਰੀषੁਧ੍ਨੋਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਗੋਬਗ੍ਧਿਘ੍ਨਵ੍ਯਾਸਾਢ੍ਯਮੌਰ੍ਵਿਹृਤ੍
ਜਿਆ, ਅੰਗੂਠਾ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਗੋਲ ਦਾ ਵਰਗ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਸ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ, ਦਰਮਿਆਨਾ ਮਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥੂਲਮਧ੍ਯਾਪृਵਨ੍ਨਵੇਧੋ ਵृਤ੍ਤਾਙ੍ਕਾਸ਼ੇषਭਾਗਿਕਃ
ਮੋਟਾ, ਦਰਮਿਆਨਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੋਟਾਈ, ਗੋਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਿਵ੍ਯਾਸਹਤਂ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਂਵੇਧਾਙ੍ਗੁਲਹਤਂ ਪੁਨਃ
ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਈ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਲੰਬਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮਵੇਧਾਨਾਂਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋਨ੍ਯਨਾਡਿਘ੍ਨਾਃ
ਚੌੜਾਈ, ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਸੇਧਵ੍ਯਾਸਦੈਰ੍ਧ੍ਯਾਣਾਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਚਾਈ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਲੰਬਾਈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਯਂ ਗੁਲਾਨ੍ਯੇਵਂ ਮਿਥੋਘ੍ਨਾਨ੍ਯਪਸਾਂਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਸ਼ਙ੍ਕੁਤਲਚ੍ਛਿਦ੍ਰਘ੍ਨਃ ਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਭੈਵਂਭਵੇਨ੍ਮੁਨੇ
ਦੀਵਾ, ਖਿੱਲ ਅਤੇ ਛੇਦ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮুনি, ਖਿੱਲ ਦਾ ਮਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।