ਗਾਰ੍ਗ੍ਯੋ ਨਾਡਾਯਨਾਤ੍ਰੇਯੌ ਗਾਙ੍ਗੇਯਃ ਪੈਤृष੍ਵਸ੍ਰੀਯਃ
ਗਾਰਗਿਆ, ਨਾਡਾਯਨਾ, ਆਤਰੇਆ ਤੇ ਗਾਂਗੇਆ—ਇਹ ਮਾਤੀ ਪਾਸੋਂ ਭਰਾ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯੁਜੋਃ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤ੍ਰੋਰ੍ਧੈਰਿਯਃ ਕੌਙ੍ਕੁਮਂ ਤਥਾ
ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਦੋ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਕੇਸਰ।
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਚੌਰਸ੍ਤੁ ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਨ੍ਮੁਖਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਚੋਰ, ਤੇ ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ, ਤਾਂ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਗੋਮਾਨ੍ਧਨੀ ਚ ਧਨਵਾਨਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਮਿਤੌ ਕਿਯਾਨ੍
ਗਾਂ ਧਨ ਹੈ; ਧਨਵਾਨ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ, ਕਿੰਨਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਤਪਸ੍ਵੀ ਮੇਧਾਵੀ ਮਾਯਾਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥ ਏਵ ਚ
ਹਾਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਤਪਸੀ, ਸਮਝਦਾਰ, ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਨ।
ਈषਦਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੌ ਕਲ੍ਪਵ੍ਦੇਸ਼ੀਯ ਏਵ ਚ
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ 'ਲਗਭਗ' ਜਾਂ 'ਕਰੀਬ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਟੁਜਾਤੀਯਃ ਕੁਤ੍ਸਾਯਾਂ ਵੈਦ੍ਯਪਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨੇ
ਪਟੂ ਜਾਤੀ, ਨਿੰਦਾ ਵਿਚ; ਵੈਦ ਦਾ ਫੰਨਾ, ਵਡਾਈ ਵਿਚ।
ਪ੍ਰਾਚੁਰ੍ਯਾਦਿष੍ਵਨ੍ਨਮਯੋ ਮृਣ੍ਮਯਃ ਸ੍ਰੀਮਯਸ੍ਤਥਾ
ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਰ, ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਮਿੱਟੀ ਦਾ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵੀ।
ਕृष੍ਣਤਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਮਃ ਕਿਮ ਆਖ੍ਯਾਨਤੋ ऽਵ੍ਯਯਾਨ੍
ਹੋਰ ਕਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੱਟਾ—ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਪਰਿਮਾਣੇ ਜਾਨੁਦਘ੍ਨਂ ਜਾਨੁਦ੍ਵਯਸਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਮਾਪ ਵਿਚ, 'ਘੁੱਟ ਤੱਕ' ਤੇ 'ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ'।
ਕਤਮਃ ਕਤਰਃ ਸਂਖ੍ਯੇਯਵਿਸ਼ੇषਾਵਧਾਰਣੇ
'ਕਿਹੜਾ' ਤੇ 'ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ'—ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਦਸ਼ਃ ਕਤਿਪਯਃ ਕਤਿਥਃ ਕਤਿ ਨਾਰਦ
'ਇੰਨੇ', 'ਕੁਝ', 'ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ', ਤੇ 'ਕਿੰਨੇ', ਨਾਰਦ ਜੀ।
ਦ੍ਵੇਧਾ ਦ੍ਵੈਧਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਾਰੇ ऽਥ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
'ਦੋ ਤਰੀਕੇ', 'ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ', 'ਦੋ ਹਿੱਸੇ'—ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਦ੍ਵਿਤਯਂ ਤ੍ਰਿਤਪਂ ਚਾਪਿ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਂ ਹਿ ਦ੍ਵਯਂ ਤ੍ਰਯਮ੍
'ਜੋੜਾ', 'ਤਿੰਨ ਦਾ ਸਮੂਹ', ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ 'ਦੋ', 'ਤਿੰਨ'।
ਤ੍ਰੈਣਃ ਪੌष੍ਣਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਭਸ਼੍ਚ ਵृਨ੍ਦਾਰਕਕृषੀਵਲੌ
ਤ੍ਰੈਣ, ਪੌਸ਼ਣ, ਤੁੰਡਿਭ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਕ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀਵਲ।
ਅਵਟੀਟੋਵਨਾਟੇ ਨਿਬਿਡਂ ਚੇਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਾਕਿਨਮ੍
ਅਵਟੀਟਾ, ਵਨਾਟਾ, ਨਿਬਿਡਾ ਤੇ ਚੇਕਸ਼ੁਸ਼ਾਕਿਨ।
ਵਿਦ੍ਯਾਥੁਞ੍ਚੁਰ੍ਬਹੁਤਿਥਂ ਪਰ੍ਵਤਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਸ੍ਤਥਾ
ਵਿਦਿਆਥੁੰਚੁ, ਬਹੁਤਿਥ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਣ ਵੀ,
ਚਿਲ੍ਲਸ਼੍ਚ ਚਿਪਿਟਂ ਚਿਕ੍ਵਂ ਵਾਤੂਲਃ ਕੁਤਪਸ੍ਤਥਾ
ਚਿਲਾ, ਚਿਪਿਟਾ, ਚਿਕਵਾ, ਵਾਤੂਲਾ ਅਤੇ ਕੁਤਪਾ ਵੀ,
ਊਰ੍ਣਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਰੂਤਸ਼੍ਚੈਕਾਕੀ ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਤਥਾ
ਊਰਣਾਯੁ, ਮਰੂਤਾ, ਇਕਾਕੀ ਅਤੇ ਚਰਮਣਵਤੀ ਵੀ,
ਆਸਂਦੀ ਵਞ੍ਚ ਚਕ੍ਰੀਵਤ੍ਤੂष੍ਣੀਕਾਂ ਜਲ੍ਪਤਕ੍ਯਪਿ
ਆਸੰਦੀ, ਵੰਚਾ, ਚਕਰੀਵਤ, ਤੂਸ਼ਣੀਕਾ ਅਤੇ ਜਲਪਤਕੀ ਵੀ,
ਸ਼ਨ੍ਤਃ ਸ਼ਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਂਯਸ਼ਨ੍ਤੌ ਸ਼ਂਯੋਹਂਯੁਃ ਸ਼ੁਭਂਯੁਵਤ੍
ਸ਼ੰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ੰਯਸ਼ੰਤਾ, ਸ਼ੰਯੋਹੰਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭੰਯੁ,
ਭਵਤਿ ਬਗਭੂਵ ਭਵਿਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਭਵਤ੍ਵਭਵਦ੍ਭਘਵੇਚ੍ਚਾਪਿ
ਭਵਤੀ, ਬਗਭੂਵਾ, ਭਵਿਤਾ, ਭਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਭਵਤ, ਅਭਵਤ, ਭਗਵਤ ਅਤੇ ਭਵੇਚਾ ਵੀ,
ਅਤ੍ਤਿ ਜਘਾਸਾਤ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਯਤ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਦਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਰਘਸਦਾਤ੍ਸ੍ਯਤ੍
ਅੱਤੀ, ਜਘਾਸਾ, ਅੱਤਾਤ, ਸ੍ਯਤੀ, ਅੱਤਵਾ, ਦਦਤ, ਦ੍ਵਿਰਘਸਾ, ਦਾਤ੍ਸ੍ਯਤ,
ਦਿਦੇਵ ਦੇਵਿਤਾ ਦੇਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਅਦੀਵ੍ਯਦ੍ਦੀਵ੍ਯੇਦ੍ਦੀਵ੍ਯਾਦ੍ਵੈ
ਦਿਦੇਵਾ, ਦੇਵਿਤਾ, ਦੇਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਅਦੀਵ੍ਯਤ, ਦੀਵ੍ਯੇਤ, ਦੀਵ੍ਯਾਤ ਵੀ,
ਸੁਨੋਤ੍ਵਸੁਨੋਤ੍ਸੁਨੁਯਾਤ੍ਸੂਯਾਦਸ਼ਾਵੀਦਸੋष੍ਯੁਤ੍ਤੁਦਤਿ ਚ
ਸੁਨੋਤ, ਅਸੁਨੋਤ, ਸੁਨੁਯਾਤ, ਸੂਯਾਤ, ਅਸ਼ਾਵਿਤ, ਅਸੋਸ਼੍ਯਤ, ਉਤੁਦਤੀ ਵੀ,
ਅਤੌਤ੍ਸੀਦਤੋਤ੍ਸ੍ਯਦਿਤਿ ਚ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਰੂਰੋਧ ਰੋਦ੍ਧਾ ਰੋਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਵੈ
ਅਤੌਤ, ਸੀਦਤ, ਓਤ੍ਸ੍ਯਤ, ਇਤੀ, ਰੁਣੱਧੀ, ਰੂਰੋਧਾ, ਰੋੱਧਾ, ਰੋਤ੍ਸ੍ਯਤੀ ਵੀ,
ਤਨੋਤਿ ਤਤਾਨ ਤਨਿਤਾ ਤਨਿष੍ਯਤਿ ਤਨੋਤ੍ਵਤਨੋਤ੍ਤਨੁਯਾਦ੍ਧਿ
ਤਨੋਤੀ, ਤਤਾਨਾ, ਤਨਿਤਾ, ਤਨਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਤਨੋਤ, ਅਤਨੋਤ, ਤਨੁਯਾਤ ਵੀ,
ਅਕ੍ਰੀਣਾਤ੍ਕ੍ਰੀਣਾਤ੍ਕ੍ਰੀਣੀਯਾਤ੍ਕ੍ਰੀਯਾਦਕ੍ਰੈषੀਦਕ੍ਰੇष੍ਯਞ੍ਚੋਰਯਤਿ ਚੋਰਯਾਮਾਸ ਚੋਰਯਿਤਾ ਚੋਰਯਿष੍ਯਤਿ ਚੋਰਯਤੁ
ਅਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣੀਯਾਤ, ਕ੍ਰੀਯਾਤ, ਅਕ੍ਰੈਸ਼ੀਤ, ਅਕ੍ਰੇਸ਼੍ਯਤ, ਚੋਰਯਤੀ, ਚੋਰਯਾਮਾਸਾ, ਚੋਰਯਿਤਾ, ਚੋਰਯਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਚੋਰਯਤੁ,
ਕ੍ਰਿਯਾਸਮਭਿਹਾਰੇ ਤੁ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਬੋਭੂਯਤੇ ਮੁਨੇ
ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ 'ਬੋਭੂਯਤੇ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਦਾਤ੍ਤਞਿਤੋ ਧਾਤੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਨਿਮਯੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਦਾਤਤ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।