ਅਤਿਸਂਧੀਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ਸ੍ਵਰਾਨ੍
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿषੀਦਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰਾ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿषਾਦਸ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਜਦੋਂ ਸੁਰ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਭਵਤ੍ਯੇष ਯਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ऽਸ੍ਯ ਦੈਵਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।
ਦਾਰਵੀ ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਵੀਣੇ ਗਾਨਜਾਤਿषੁ
ਦਾਰਵੀ ਅਤੇ ਗਾਤਰਵੀਣਾ, ਇਹ ਦੋ ਵੀਂਆ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ ਤੁ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਸਾਮਙ੍ਗਾਃ
ਗਾਤਰਵੀਣਾ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਸ੍ਤੌ ਤੁ ਸਂਯਤੌ ਧਾਰ੍ਯੌਂ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮੁਪਰਿਸ੍ਥਿਤੌ
ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੜੋ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵ੍ਯਾਹृਤੀਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉਚਾਰੋ।
ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗੁਲੀਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰੋਪਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਸਭ ਉਂਗਲੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ।
ਵਿਰਲਾ ਨਾਙ੍ਗੁਲੀਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਲੇ ਚੈਤਾਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੋ।
ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗਾਰ੍ਥੇ ਵਿਭਾਗਵਿਤ੍
ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮਾਪ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਵੰਡ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰੇ।
ਤ੍ਰਿਰੇਖਾ ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਦਿਸਣ, ਉਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਂ ਸਾਮਸੁ ਚ ऋਕ੍ਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਮ ਤੇ ਰਿਕ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਵਾਟ ਰੱਖੋ।
ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਕਂਪਯੇਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਙ੍ਗਸ੍ਯਾਵਯਵਂ ਬੁਧਃ
ਇੱਥੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਗ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਏ ਨਾ।
ਅਭ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਣਿਸੂਤ੍ਰਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ।
ਕੂਰ੍ਮੋ ऽਗਾਨਿ ਚ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਚੇਤੋਦृष੍ਟਿਂ ਦਿਸ਼ਨ੍ਮਨਃ
ਕਛੂਆ ਵਾਂਗ ਅੰਗ ਸਿਮਟ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲਗਾਓ।
ਨਾਸਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਹਸ੍ਤਂ ਗੋਕਰ੍ਣਵਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਨੱਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਰੱਖੋ, ਉਹ ਗਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਚਾਰਯੇਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਸ੍ਤੇਨ ਚ ਮੁਖੇਨ ਚ
ਬੋਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰੋ।
ਨਾਤ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਣ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਗਾਯੇਨ੍ਨ ਕਂਪਯੇਤ੍
ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ; ਨਾ ਗਾਵੋ, ਨਾ ਹਿਲੋ।
ਯਥਾ ਸੁਚਰਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗੋ ਮੀਨਾਨਾਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਛੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਯਥਾ ਦਧਿਨਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾष੍ਟਸ੍ਥੋ ਵਾ ਯਥਾਨਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ।
ਸ੍ਵਰਾਤ੍ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਰਾਮਂਸ੍ਵਰਸਂਧਿਮਨੁਲ੍ਬਣਮ੍
ਸੁਰ ਤੋਂ ਸੁਰ ਦੀ ਬਦਲਾਵ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਗਤਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਿषਮਾਹਤਮ੍
ਜੋ ਸੁਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ, ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਟੁੱਟਿਆ ਜਾਂ ਅਣਸਮਝ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ।
ਸ੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਸੁਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਰੁਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਮ੍
ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਲਈ ਮਧਮ ਢੰਗ।
ਗृਹੀਤਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵਂ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਞ੍ਚਾਰਣਸ਼ੈਕ੍ਸ਼ਕਾਨ੍
ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
ਕ੍ਰੁष੍ਟਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਲਲਾਟੇ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਤੁ
ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਦਾ ਥਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਸੁਰ ਦਾ ਥਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ।
ਕਣ੍ਠਸ੍ਥਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਸਨੋਚ੍ਯਤੇ
ਚੌਥੇ ਮੰਦਰ ਸੁਰ ਦਾ ਥਾਂ ਜੀਭ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁष੍ਟਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮੇ ਵ੍ਰੁष੍ਟੋ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਟਂ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਗੂਠਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਮਿਕਾਯਾਂ षਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਕਨਿष੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਧੈਵਤਃ
ਛੇਵਾਂ ਸੁਰ ਅਨਾਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ, ਧੈਵਤ, ਕਨਿਸ਼ਟਾ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਅਪਰ੍ਵਤ੍ਵਾਦਮਧ੍ਯਤ੍ਵਾ ਦਵ੍ਯਯਤ੍ਵਾਞ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਤਰ ਦੀ ਕਮੀ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।