ਸਾਮਸੁ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੇਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਰਤੋ ऽਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਮ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਯਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਭਵਤਿ ਵਿਸ੍ਵਰਃ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਣਜਾਣੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਬੇਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ ਵਾਗ੍ਵਜ੍ਰੋ ਯਜਮਾਨਂ ਹਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਸ੍ਵਰਤੋ ऽਪਰਾਧਾਤ੍
ਉਹ ਬੋਲੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਵਨਾਨ੍ਯਾਹੁਰੇਤਾਨਿ ਸਾਮ ਵਾਪ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਤੋਂऽਤਰਮ੍
ਇਹ ਸਵਨ ਸਮੇਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਸਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਵਚਨਾ ਵਿਧਿਃ
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹੀ ਪਾਠ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦੇ ਸਾਮਵੇਦੇ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਵਰਃ
ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਚ੍ਚਮਧ੍ਯਮਸਂਘਾਤਃ ਸ੍ਵਰੋ ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਪਾਰਥਿਵ ਸੁਰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਮੱਧ pitches ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯਾਸ਼੍ਚਤੁਃਸ੍ਵਰਾਨ੍
ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਸੁਰ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਤਰੀਯਾ ਹਨ, ਚਾਰ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ।
ਮਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕ੍ਰੁष੍ਟੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ ਏਤਾਨ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਾਮਗਾਃ
ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਸਾਮ ਗਾਇਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੁਸ਼ਟ ਸੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਸ਼ਾਤਪਥਾਵੇਤੌ ਸ੍ਵਰੌ ਵਾਜਸਨੇਯਿਨਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਤਪਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਸੁਰ ਵਾਜਸਨੇਯੀਨ ਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਞ੍ਚਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਾਰ੍ਵਵੈਦਿਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭੂਤਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਵੇਦਾਙ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਿਖਤ ਹੈ ਪਰ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰਾਸ੍ਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਮृਰ੍ਛਨਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਪਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੀਹ ਮੁਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
षਙ੍ਜਸ਼੍ਚ ऋषਭਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ੰਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਮਧਯਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
षਙ੍ਜਮਧ੍ਯਮਗਾਨ੍ਧਾਰਾਸ੍ਰਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸ਼ੰਜ, ਮਧਯਮ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ (ਸੁਰ-ਮੰਡਲ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਭ੍ਰਾਞ੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਹਿ
ਸਵਰਗ, ਅਭ੍ਰਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰ — ਇਹ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥਾਂ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮੇ षਙ੍ਜਗ੍ਰਾਮੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਮਧਯਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਜ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ।
ਨਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੁਮੁਖੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਚਿਤ੍ਰਵਤੀ ਮੁਖਾ
ਨਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਸੁਮੁਖੀ, ਚਿਤਰਾ, ਚਿਤਰਵਤੀ ਅਤੇ ਮੁਖਾ।
ਆਪ੍ਯਾਯਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭृਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਹੇਮਾ ਕਪਰ੍ਦਿਨੀ
ਆਪਿਆਯਿਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਭ੍ਰਤਾ, ਚੰਦਰਾ, ਹੇਮਾ ਅਤੇ ਕਪਰਦਿਨੀ।
षਙ੍ਜੇ ਤੂਤ੍ਤਰਮਨ੍ਦ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਦृषਭੇ ਚਾਭਿਰੂਹਤਾ
ਸ਼ੰਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਮੰਦਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਰਿਸ਼ਭ ਵਿੱਚ ਅਭਿਰੂਹਤਾ।
ਮਧ੍ਯਮੇ ਖਲੁ ਸੌਵੀਰਾ ਹृषਿਕਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸ੍ਵਰੇ
ਮਧਯਮ ਵਿੱਚ, ਸੌਵੀਰਾ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਨਿषਾਦੇ ਰਜਨੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦृषੀਣਾਂ ਸਪ੍ਤ ਮੂਰ੍ਛਨਾਃ
ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਰਜਨੀ ਜਾਣੋ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮੂਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤਥਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮੂਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
षਙ੍ਜਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਦੇਵਾਨृषੀਨ੍ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਚਰ੍षਭਃ
ਸ਼ੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨृषੀਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਨਸ੍ਯ ਤੁ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਯਥਾ
ਗਾਨ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਦੱਸ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:
ਕਾਕਸ੍ਵਰਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗਤਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕਾਕਸੁਰ, ਮੂੜ੍ਹ-ਗਤ ਅਤੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ।
ਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਤਾਲਹੀਨਂ ਚ ਗੀਤਿਦੋषਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਬੇਚੈਨ, ਤਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ — ਇਹ ਗੀਤ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
ਸ੍ਰਿਯੋ ਮਧੁਰਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰੁष੍ਟਮਿਤਰੇ ਜਨਾਃ
ਸੁਭਾਗਾ ਮਿੱਠਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਉੱਚਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।