ऋषਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਧਰ੍ਮਂ ਯੋ ऽਨੂਚਾਨਃ ਸ ਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਮਲ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮੇ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਮਮ
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਾਙ੍ਗਵੇਦਾਨਾਮਭਿਜ੍ਞੋ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਨ੍ਦਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ षਡੇਤਾਨਿ ਵਾਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਵਿਦਵਾਨ ਛੰਦ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਾਦ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵੈਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਨਿਰੂਪਣੇ
ਧਰਮ ਨਿਰਣੈ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਹ ਚਾਰ ਵੇਦ ਹੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸੋ ऽਨੂਚਾਨਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕੋਟਿਭਿਃ
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਂਮਸ੍ਮਾਸੁ ਮਹਾਵਿਜ੍ਞਃ ਸਾਂਗੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਮਾਨਦ
ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਾਰਮੇषਾਂ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਵੇਦਾਨਾਂ ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਦਾਮਿ ਤੇ
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
ਕृਤਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਮਸੁ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੇਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਰਤੋ ऽਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਮ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਯਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਭਵਤਿ ਵਿਸ੍ਵਰਃ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਣਜਾਣੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਬੇਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ ਵਾਗ੍ਵਜ੍ਰੋ ਯਜਮਾਨਂ ਹਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਸ੍ਵਰਤੋ ऽਪਰਾਧਾਤ੍
ਉਹ ਬੋਲੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਵਨਾਨ੍ਯਾਹੁਰੇਤਾਨਿ ਸਾਮ ਵਾਪ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਤੋਂऽਤਰਮ੍
ਇਹ ਸਵਨ ਸਮੇਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਸਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਵਚਨਾ ਵਿਧਿਃ
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹੀ ਪਾਠ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦੇ ਸਾਮਵੇਦੇ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਵਰਃ
ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਚ੍ਚਮਧ੍ਯਮਸਂਘਾਤਃ ਸ੍ਵਰੋ ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਪਾਰਥਿਵ ਸੁਰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਮੱਧ pitches ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯਾਸ਼੍ਚਤੁਃਸ੍ਵਰਾਨ੍
ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਸੁਰ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਤਰੀਯਾ ਹਨ, ਚਾਰ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ।
ਮਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕ੍ਰੁष੍ਟੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ ਏਤਾਨ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਾਮਗਾਃ
ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਸਾਮ ਗਾਇਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੁਸ਼ਟ ਸੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਸ਼ਾਤਪਥਾਵੇਤੌ ਸ੍ਵਰੌ ਵਾਜਸਨੇਯਿਨਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਤਪਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਸੁਰ ਵਾਜਸਨੇਯੀਨ ਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਞ੍ਚਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਾਰ੍ਵਵੈਦਿਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭੂਤਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਵੇਦਾਙ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਿਖਤ ਹੈ ਪਰ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰਾਸ੍ਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਮृਰ੍ਛਨਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਪਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੀਹ ਮੁਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
षਙ੍ਜਸ਼੍ਚ ऋषਭਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ੰਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਮਧਯਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
षਙ੍ਜਮਧ੍ਯਮਗਾਨ੍ਧਾਰਾਸ੍ਰਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸ਼ੰਜ, ਮਧਯਮ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ (ਸੁਰ-ਮੰਡਲ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਭ੍ਰਾਞ੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਹਿ
ਸਵਰਗ, ਅਭ੍ਰਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰ — ਇਹ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥਾਂ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮੇ षਙ੍ਜਗ੍ਰਾਮੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਮਧਯਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਜ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ।
ਨਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੁਮੁਖੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਚਿਤ੍ਰਵਤੀ ਮੁਖਾ
ਨਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਸੁਮੁਖੀ, ਚਿਤਰਾ, ਚਿਤਰਵਤੀ ਅਤੇ ਮੁਖਾ।
ਆਪ੍ਯਾਯਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭृਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਹੇਮਾ ਕਪਰ੍ਦਿਨੀ
ਆਪਿਆਯਿਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਭ੍ਰਤਾ, ਚੰਦਰਾ, ਹੇਮਾ ਅਤੇ ਕਪਰਦਿਨੀ।