ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਕਣ੍ਠਮਾਯਾਨ੍ਤਮਰਣ੍ਯਾਤ੍ਸਸਮਿਤ੍ਕੁਸ਼ਮ੍
ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜੀਆਂ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।
ਉਵਾਚ ਕਸ੍ਮਾਦੇਕਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥੀਯਤ ਭਵਤਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਹੈਂ?'
ਪ੍ਰਵਿਵਕ੍ਸ਼ੌ ਪੁਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਮਯਾ
'ਮੈਂ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕਿਆ ਹਾਂ।'
ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤ੍ਵਮਭਿਜ੍ਞੋ ਮਤੋ ਮਮ
'ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।'
ਅਧਿਰੁਢੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਯਂ ਪਰਿਤੋ ਯਸ੍ਤਥੇਤਰਃ
'ਇਹ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ।'
ਭਵਤਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਪृਥਗ੍ਵੇਦੋਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
'ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।'
ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਗਜਃ ਕੋ ਵਾ ਨਰਾਧਿਪਃ
'ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਇੱਥੇ ਹਾਥੀ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ?'
ਵਾਹ੍ਯਵਾਹਕਸਂਬਨ੍ਧਂ ਕੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ
'ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਵਾਰ ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ?'
ਅਧਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਭਾਗਂ ਕਿਂ ਕਿਂ ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਮਭਿਧੀਯਤੇ
'ਹੇਠਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਕੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?'
ਸ਼੍ਰਯਤਾਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯੇष ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ
'ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।'
ਅਵਬੋਧਾਯ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮਯਾ
'ਤੇਰੇ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ।'
ਤਦੇਵਂ ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕਤਮਸ੍ਤ੍ਵਮਹਂ ਤਥਾ
'ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?'
ਨਿਦਾਧਃ ਪ੍ਰਾਹ ਭਗਵਨ੍ਨਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਮृਭੁਰ੍ਮਮ੍
ਨਿਦਾਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਰਭੂ ਹੋ।'
ਯਥਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਹਂ ਗੁਰੁਮ੍
'ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।'
ਗੁਰੁਸ੍ਨੇਹਾਦृਭੁਰ੍ਨਾਮਨਿਦਾਘਂ ਸਮੁਪਾਗਤਃ
'ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਰਭੂ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਦਾਘ ਕੋਲ ਆਇਆ।'
ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਾਰਭੂਤਂ ਯਤ੍ਤਦਦ੍ਵੈਤਮਸ਼ੇषਤਃ
'ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਵੈਤ ਹੈ—'
ਨਿਦਾਘੋ ऽਪ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੇਨ ਤੇਨਾਦ੍ਵੈਤਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
'ਨਿਦਾਘ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਅਦਵੈਤ ਵਿਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।'
ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਨੌ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਚ ਪਰਮਾਦ੍ਵਿਜਃ
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।'
ਭਵ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਾਨਮਵਨੀਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਸਮਝੋ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦृष੍ਟਿਭਿਰਾਤ੍ਮਾਪਿ ਤਥੈਕਃ ਸਨ੍ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਹਂ ਸ ਚ ਤ੍ਵਂ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਾਤ੍ਮਾਂਸ੍ਵਯਂ ਭਾਤ੍ਯਪਭੇਦਮੋਹਃ
ਉਹ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਤੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ; ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਚਾਪਿ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਣਾਵਬੋਦਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਪਵਰ੍ਗਮਾਪ
ਉਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰੋਰ੍ਤृਆਣਾਂ ਚਾਪਿ ਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਵੈ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਅਸਂਤੁष੍ਟ ਇਵ ਪ੍ਰਾਹ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤਂ ਸਨਨ੍ਦਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਨੰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤਥਾਪਿ ਨਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੀਯੇਤ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਹਰਿਕਥਾਂ ਮੁਹੁਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਆਤਮਾ ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸੁਮਹਤੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣੋ ऽਵਾਨ੍ਤਰਂ ਬਹਿਃ
ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਉਦਾਸ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮਜਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ?
ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਮੋ੭ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਦ੍ਭਵਾਨ੍
ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ।
ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਜਾਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ।