ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਮਾਹ ਨृਪਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਮ੍
ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਵ ਮਨਸੋ ਮਮ ਵृਤ੍ਤਯਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਭਵਤਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਤ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਮਹਤ੍
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਮਨ੍ਯਦਸ੍ਮਤ੍ਤੋ ਯੇਨੇਯਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਧृਤਾ
ਇਹ ਪਲਕੀਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਕਿਂ ਮਮੇਤਿ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ?
ਮਨੋ ਵਿਹ੍ਵਲਤਾਮੇਤਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਸਲ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਭ੍ਯੁਦ੍ਯਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯੇ
ਮੈਂ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਿ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ੋ ਜਗਨ੍ਮੋਹਨਾਸ਼ਾਯ ਸਮੁਪਾਗਤਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਮਨੁਗਤਸ੍ਤਥੈਤਦ੍ਭਵਤੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹੋ।
ਤਦ੍ਵਦਾਖਿਲ ਵਿਜ੍ਞਾਨਜਲਵੀਚ੍ਯੁਜਧਿਰ੍ਭਵਾਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹਰੇਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੋ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨਿ ਹ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯੇਨ ਭੂਪਤੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਭਲਾਈਆਂ ਤੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈਆਂ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਤਨ੍ਨृਪ
ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ।
ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਪਲਦਾਯਿ ਯਤ੍
ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਰਮ, ਯਜ, ਆਦਿ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯੇਯਃ ਸਦਾ ਭੂਪ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾ ਪਰੈਃ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਯੇਵਮਨੇਕਾਨਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚੀਆਂ ਭਲਾਈਆਂ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਤ੍ਯਜਤੇ ਕਿਂ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਧਨਂ ਯਦਿ
ਜੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੇਤ੍ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਖ੍ਯਃ ਸੋ ऽਪ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਜੇ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਰਾਚਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯਾ ਯਦਿ
ਜੇ ਰਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ,
ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮ ਮਤਂ ਤਵ
ਤਾਂ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਮ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ।
ਯਤ੍ਤੁ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮृਦਾ ਕਾਰਣਭੂਤਯਾ
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਿਦਾਜ੍ਯਕੁਸ਼ਾਦਿਭਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਿੱਧ, ਘੀ, ਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਸਵੰਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੀ,
ਅਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਤਦੇਵਾਪਲਦਂ ਕਰ੍ਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਮਤੋ ਮਮ
ਜੋ ਕਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਮੇਵਾਤ੍ਮਨੋ ਭੂਪਪਰਮਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਿਤਮ੍
ਆਤਮ ਤੇ ਧਿਆਨ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਯੋਗਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਇਤੀष੍ਯਤੇ
ਆਤਮ ਤੇ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਪਰਮ ਮਕਸਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਨृਪੈਤਾਨਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਏਕੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਇੱਕ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਨਾਮਜਾਤ੍ਯਾਦਿਭਿਵਿਭੁਃ
ਉਹ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਚੰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ, ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।