ਸੋਢਵ੍ਯਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਭਾਰਃ ਕਤਮੋ ਨृਪ ਤੇ ਮਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਝਿਲਿਆ?
ਭਵਤੋ ਮੇ ऽਖਿਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਮਤ੍ਵੇਨੋਪਬृਂਹਿਤਃ
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪਿ ਰਾਜਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਪਾਦੌ ਜਗृਹੇ ਤ੍ਵਰਨ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ।
ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਕੋ ਭਵਾਨਤ੍ਰ ਜਾਲ੍ਮਰੁਪਧਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਨੌਕਰ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਉਪਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਗਮਨਕ੍ਰਿਯਾ
ਹਰ ਥਾਂ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਲਾਭ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੇਹਾਦਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਜੀਵ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌਂ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਂ ਪृਚ੍ਛ੍ਯਤੇ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਉਥੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?
ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਦੇਹਾਦ੍ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ
ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਭੋਗ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤਨ੍ਮਮੇਚ੍ਚਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਨ ਦੋषਾਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਹਮਿਤਿ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੋਟ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇਨਾਹਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਙ੍ਨਿष੍ਪਾਦਨਹੇਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ।
ਤਥਾਪਿ ਵਾਗਹਮੇਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਤ੍ਥਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵੀ, 'ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤਤੋ ऽਹਮਿਤਿ ਕੁਤ੍ਰੈਨਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਨ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਨਾਂ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਂ?
ਨ ਦੇਹੋ ऽਹਮਯਂ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵਮਪੀष੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦਦਾ ਹਿ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਕੋ ऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਿਫਲਂ ਵਚਃ
ਫਿਰ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਅਯਂ ਚ ਭਵਤੋ ਲੋਕੋ ਨ ਸਦੇਤਨ੍ਨृਪੋਚ੍ਯਤੇ
ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਂਜ੍ਞਾ ਵੈ ਤਸ੍ਯਾ ਦਾਰੁਸਂਜ੍ਞਾਥਵਾ ਨृਪ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਰਖ' ਕਿੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 'ਲੱਕੜ' ਕਿੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ?
ਨ ਚ ਦਾਰੁਣਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਮ੍
ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਿਬਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।
ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤਾਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਨ੍ਦਦਾਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਿਬਿਕਾ ਲੱਭ ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਜਾਤਂ ਛਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇष ਨ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਥਾ ਮਯਿ
'ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਬਣੀ?' ਇਹ ਸੋਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹੇषੁ ਲੋਕਸਂਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕਰ੍ਮਹੇਤੁषੁ
ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਨਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਾਕृਤਿਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਭੂਪੈਤੇ ਕਰ੍ਮਯੋਨਯਃ
ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ।
ਤਥਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨृਪੇਤ੍ਥਂ ਤਨ੍ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਯਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਲਪਣਾ ਹੈ।
ਪਰਿਣਾਮਾਦਿਸਂਭੂਤਂ ਤਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਨृਪ ਤਞ੍ਚ ਕਿਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ?
ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਪਤਿਃ ਪਿਤਾ ਸੂਨੋਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੂਪ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਓ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਕਿਮੁ ਪਾਦਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵੇਤਨ੍ਨੈਵ ਕਿਂ ਤੇ ਮਹੀਪਤੇ
ਕੀ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਆਦਿ ਹੈ? ਇਹ ਨਹੀਂ—ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ?
ਕੋ ऽਹਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਪੁਣਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਤ ਹੋ ਜਾਓ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?'
ਪृਥਕੂਚਰਣਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤੁ ਨृਪਤੇ ਕਥਮ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?