ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭਵਾਨ੍ ਸ਼ृਣੋਤੁ ਵਚਨਂ ਮਮ
ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
ਊਰੁ ਜਙ੍ਘਾਦ੍ਵਯਾਵਸ੍ਥੌ ਤਦਾਧਾਰਂ ਤਥੋਦਰਮ੍
ਉਦੋਂ رانਾਂ, ਦੋ ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੇਟ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤਯੇਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਮਮਾਧਾਰੋ ऽਤ੍ਰ ਕਿਙ੍ਕृਤਃ
ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਚੇਦਮਨ੍ਯਥਾ
ਜੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇ।
ਗੁਣਪ੍ਰਵਾਹਪਤਿਤੋ ਭੂਤਵਰ੍ਗੋ ऽਪਿ ਯਾਤ੍ਯਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਂਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮਤਸ਼੍ਚਾਸ਼ੇषੇषੁ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧ੍ਯਪਚਯੌ ਨ ਸ੍ਤ ਏਕਸ੍ਯਾਖਿਲਜਨ੍ਤੁषੁ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਦਾਪਿ ਬਾਲਿਸ਼ੋ ऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈਂ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਆਖੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਬਿਕੇਯਂ ਯਦਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਤਦਾ ਭਾਰਃ ਸਮਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਲਕੀ ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੁਮਗृਹੋਤ੍ਥੋ ऽਪਿ ਪृਥਿਵੀਸਂਭਵੋ ऽਪਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਹੋਵੇ,
ਸੋਢਵ੍ਯਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਭਾਰਃ ਕਤਮੋ ਨृਪ ਤੇ ਮਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਝਿਲਿਆ?
ਭਵਤੋ ਮੇ ऽਖਿਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਮਤ੍ਵੇਨੋਪਬृਂਹਿਤਃ
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪਿ ਰਾਜਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਪਾਦੌ ਜਗृਹੇ ਤ੍ਵਰਨ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ।
ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਕੋ ਭਵਾਨਤ੍ਰ ਜਾਲ੍ਮਰੁਪਧਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਨੌਕਰ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਉਪਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਗਮਨਕ੍ਰਿਯਾ
ਹਰ ਥਾਂ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਲਾਭ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੇਹਾਦਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਜੀਵ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌਂ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਂ ਪृਚ੍ਛ੍ਯਤੇ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਉਥੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?
ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਦੇਹਾਦ੍ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ
ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਭੋਗ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤਨ੍ਮਮੇਚ੍ਚਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਨ ਦੋषਾਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਹਮਿਤਿ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੋਟ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇਨਾਹਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਙ੍ਨਿष੍ਪਾਦਨਹੇਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ।
ਤਥਾਪਿ ਵਾਗਹਮੇਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਤ੍ਥਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵੀ, 'ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤਤੋ ऽਹਮਿਤਿ ਕੁਤ੍ਰੈਨਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਨ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਨਾਂ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਂ?
ਨ ਦੇਹੋ ऽਹਮਯਂ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵਮਪੀष੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦਦਾ ਹਿ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਕੋ ऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਿਫਲਂ ਵਚਃ
ਫਿਰ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਅਯਂ ਚ ਭਵਤੋ ਲੋਕੋ ਨ ਸਦੇਤਨ੍ਨृਪੋਚ੍ਯਤੇ
ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਂਜ੍ਞਾ ਵੈ ਤਸ੍ਯਾ ਦਾਰੁਸਂਜ੍ਞਾਥਵਾ ਨृਪ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਰਖ' ਕਿੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 'ਲੱਕੜ' ਕਿੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ?
ਨ ਚ ਦਾਰੁਣਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਮ੍
ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਿਬਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।