ਅਪਦ੍ਧਸ੍ਤਵਪੁਃ ਸੋ ऽਪਿ ਮਲਿਨਾਂਬਰਧृਙ੍ ਮੁਨੇ
ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਢੇੜਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸਂਮਾਨੇਨ ਪਰਾਂ ਹਾਨਿਂ ਯੋਗਰ੍ਦ੍ਧੇਃ ਕੁਰੁਤੇ ਯਤਃ
ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਞ੍ਚਰੇਤ ਵੈ ਯੋਗੀ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਮਦੂषਯਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਕਰੇ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਵਚਨਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ...
ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਕੁਲ੍ਮਾषਵਟਕਾਨ੍ ਸ਼ਾਕਂ ਤ੍ਰਨ੍ਯਫਲਂ ਕਣਾਨ੍
ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਫਲ ਤੇ ਰੋਟੀ ਵਰਗਾ ਮੋਟਾ ਅਨਾਜ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਸੋ ऽਥ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯਬਾਨ੍ਧਵੈਃ
ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਚਚੇਰੇ-ਮਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੂਕ੍ਸ਼ਪੀਨਾਵਯਵੋ ਜਡਕਾਰੀ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਿਪ੍ਰਾਕृਤਿਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਤਰਬੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾਰੂਢੋ ਗਨ੍ਤੁਂ ਕृਤਮਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਲੰਘੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਲਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕਿਮਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃਖਪ੍ਰਾਯੇ ਨृਣਾਮਿਤਿ
ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦੁੱਖੀ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਹੈ?'
ਉਵਾਹ ਸ਼ਿਬਿਕਾਮਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤੁਰ੍ਵਚਨਚੋਦਿਤਃ
ਉਸਨੇ ਨੌਕਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਲੰਘੀ ਚੁੱਕ ਲਈ।
ਗृਹੀਤੋ ਵਿष੍ਟਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨੈਕਭਾਜਨਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇਕੋ ਥਾਂ ਸੀ, ਪਲੰਘੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ।
ਯਯੌ ਜਡਗਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੁਗਮਾਤ੍ਰਾਵਲੋਕਨਮ੍
ਉਹ ਉਥੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਿਆ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨृਪਤਿਃ ਸੋ ऽਥ ਵਿषਮਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਲੰਘੀ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਪੁਨਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿषਮਾਂ ਹਸਨ੍
ਫੇਰ, ਜਦ ਪਲੰਘੀ ਫੇਰ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਹਕਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਯਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਪਲੰਘੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਉਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।'
ਕਿਮਾਯਾਸਸਹੋ ਨ ਤ੍ਵਂ ਪੀਵਾ ਨਾਸਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
'ਤੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ? ਨਾਂ ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਹੈਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ।'
ਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਯਾਸੋ ਵੋਢਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਹੀਪਤੇ
'ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।'
ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਭਾਰੋ ਦ੍ਵਹਨੇ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਬਲਵਾਨਬਲਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍
'ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ' — ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭਵਾਨ੍ ਸ਼ृਣੋਤੁ ਵਚਨਂ ਮਮ
ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
ਊਰੁ ਜਙ੍ਘਾਦ੍ਵਯਾਵਸ੍ਥੌ ਤਦਾਧਾਰਂ ਤਥੋਦਰਮ੍
ਉਦੋਂ رانਾਂ, ਦੋ ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੇਟ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤਯੇਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਮਮਾਧਾਰੋ ऽਤ੍ਰ ਕਿਙ੍ਕृਤਃ
ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਚੇਦਮਨ੍ਯਥਾ
ਜੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇ।
ਗੁਣਪ੍ਰਵਾਹਪਤਿਤੋ ਭੂਤਵਰ੍ਗੋ ऽਪਿ ਯਾਤ੍ਯਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਂਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮਤਸ਼੍ਚਾਸ਼ੇषੇषੁ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧ੍ਯਪਚਯੌ ਨ ਸ੍ਤ ਏਕਸ੍ਯਾਖਿਲਜਨ੍ਤੁषੁ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਦਾਪਿ ਬਾਲਿਸ਼ੋ ऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈਂ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਆਖੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਬਿਕੇਯਂ ਯਦਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਤਦਾ ਭਾਰਃ ਸਮਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਲਕੀ ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੁਮਗृਹੋਤ੍ਥੋ ऽਪਿ ਪृਥਿਵੀਸਂਭਵੋ ऽਪਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਹੋਵੇ,