ਪਾਲਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਿਤृਬਦ੍ਰਞ੍ਜਯਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਤ੍ਮਕਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਸੁ ਤਨ੍ਮਤਿਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਯੌ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਪੁਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਤਾਪਸੋ ਤਾਪਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੋਰਾਰਾਧਨਂ ਮੁਨੇ
ਉਥੇ ਉਹ ਤਪਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ऽਭਲਿ ਨਾਰਦ
ਹਰ ਸਵੇਰ, ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਅਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਫਲੈਃ ਪੁष੍ਪੈਂਸ੍ਤਥਾ ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਵਾਰਿਭਿਃ
ਉਹ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸਚੈਕਦਾ ਮਹਾਭਾਗਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਲਾ ਬੈਠਾ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਤਤ੍ਤੀਰਂ ਜਲਂ ਪਾਤੁਂ ਪਿਪਾਸਿਤਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਆਸ ਲੱਗਣ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੀਤਪ੍ਰਾਯੇ ਜਲੇ ਤਯਾ
ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸਾ ਸਿਂਹਸਨ੍ਨਾਦਾਦੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤਾ ਨਿਮ੍ਨਗਾਤਟਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਜਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਗਈ।
ਤਮੁਹ੍ਯਮਾਨਂ ਵੇਗੇਨ ਵੀਚਿਮਾਲਾਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਉਹ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ, ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵਹਿ ਗਈ।
ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਦੁਃਖੇਨ ਪ੍ਰੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਾਕ੍ਰਣੇਨ ਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਗਿਆ।
ਹਰਿਣੀਂ ਤਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਥ ਵਿਪਨ੍ਨਾਂ ਨृਪਤਾਪਸਃ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਤਪਸੀ ਨੇ ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੇਖੀ, ਉਹਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਭਰ ਆਇਆ।
ਚਕਾਰਾਨੁਦਿਨਂ ਚਾਸੌ ਮृਗਪੋਤਸ੍ਯ ਵੈ ਨृਪਃ
ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਰਾਜਾ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਚਚਾਰਾਸ਼੍ਰਮਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤृਣਾਨਿ ਗਹਨੇषੁ ਸਃ
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦਿਦੂਰਂ ਚ ਸਾਯਮਾਯਾਤ੍ਯਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਗੇ ਦੂਰਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਿ
ਉਥੇ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇ ਕਦੇ ਦੂਰ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਰਾਜ੍ਯਤਨਯਃ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝਿਤਾਸ਼ੇषਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਉਹ ਰਾਜ ਪਾਤ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਕਿਂ ਵृਕੈਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨੈਃ ਕਿਂ ਸਿਂਹੇਨ ਨਿਪਾਤਿਤਃ
ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇੜੀਏ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ? ਜਾਂ ਬਾਘਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ?
ਪ੍ਰੀਤਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇ ਚਾਭਵਨ੍ਮृਗੇ
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਾਲੇਨ ਗਚ੍ਛਤਾ ਸੋ ऽਥ ਕਾਲਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖਿਆ।
ਮृਗਮੇਵ ਤਦਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨਸਾਵਪਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਉਹ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਜਾਤਿ ਸ੍ਮਰਤ੍ਵਾਦੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਉੱਚੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਸ਼ੁष੍ਕੈਸ੍ਤृਣੈਸ੍ਤਥਾ ਪਰ੍ਣੈਃ ਸ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਤ੍ਮਪੋषਣਮ੍
ਉਥੇ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਸृष੍ਟਦੇਹੋ ऽਸੌ ਜਜ੍ਞੇ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਉਥੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ।
ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨ ਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਆਤ੍ਮਨੋਧਿਗਤਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਦ੍ਵੇਵਾਦੀਨਿ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਨ ਪਪਾਠ ਗੁਰੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕृਤੋਪਨਯਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ।
ਉਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਣ੍ਡ ਵਾਕ੍ਯਮਭਾषਤ
ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਸੁਸਤ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।