ਵਿਸ਼ਾਲਾਮਗਮਤ੍ਕृष੍ਣੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ਿਤਮਾਨਸਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਖ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਵਾਪ ਨृਪਤਿਰ੍ਲਯਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬੁਭੁਜੇ ਵਿषਯਾਨ੍ਕਰ੍ਮ ਚਕ੍ਰੇ ਚਾਨਭਿਸਂਧਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਲਗਨ ਦੇ ਕੀਤੇ।
ਅਵਾਪ ਸਿਦ੍ਧਿਮਤ੍ਯਨ੍ਤਤ੍ਰਿਤਾਪਕ੍ਸ਼ਪਣੀਂ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਿਧੀ ਪਾਈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਪਤ੍ਰਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਣ ਲਈ ਹੋਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਤਥਾਪਿ ਮੇ ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਲਭਤੇਂऽਜਸਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।
ਸੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਤ ਮਨੁਜੈਸ੍ਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਮਾਨਦ
ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਵਾਚ ਹਰ੍षਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਘਰਤਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਨ੍ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਨਂ ਲਭਤੇ ਭੂਸ਼ਮ੍
ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਵਾਪਸ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍षਭੋ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨੇਦਂ ਭਾਰਤਂ ਖਣ੍ਡਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪਾਲਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਿਤृਬਦ੍ਰਞ੍ਜਯਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਤ੍ਮਕਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਸੁ ਤਨ੍ਮਤਿਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਯੌ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਪੁਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਤਾਪਸੋ ਤਾਪਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੋਰਾਰਾਧਨਂ ਮੁਨੇ
ਉਥੇ ਉਹ ਤਪਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ऽਭਲਿ ਨਾਰਦ
ਹਰ ਸਵੇਰ, ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਅਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਫਲੈਃ ਪੁष੍ਪੈਂਸ੍ਤਥਾ ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਵਾਰਿਭਿਃ
ਉਹ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸਚੈਕਦਾ ਮਹਾਭਾਗਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਲਾ ਬੈਠਾ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਤਤ੍ਤੀਰਂ ਜਲਂ ਪਾਤੁਂ ਪਿਪਾਸਿਤਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਆਸ ਲੱਗਣ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੀਤਪ੍ਰਾਯੇ ਜਲੇ ਤਯਾ
ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸਾ ਸਿਂਹਸਨ੍ਨਾਦਾਦੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤਾ ਨਿਮ੍ਨਗਾਤਟਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਜਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਗਈ।
ਤਮੁਹ੍ਯਮਾਨਂ ਵੇਗੇਨ ਵੀਚਿਮਾਲਾਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਉਹ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ, ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵਹਿ ਗਈ।
ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਦੁਃਖੇਨ ਪ੍ਰੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਾਕ੍ਰਣੇਨ ਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਗਿਆ।
ਹਰਿਣੀਂ ਤਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਥ ਵਿਪਨ੍ਨਾਂ ਨृਪਤਾਪਸਃ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਤਪਸੀ ਨੇ ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੇਖੀ, ਉਹਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਭਰ ਆਇਆ।
ਚਕਾਰਾਨੁਦਿਨਂ ਚਾਸੌ ਮृਗਪੋਤਸ੍ਯ ਵੈ ਨृਪਃ
ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਰਾਜਾ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਚਚਾਰਾਸ਼੍ਰਮਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤृਣਾਨਿ ਗਹਨੇषੁ ਸਃ
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦਿਦੂਰਂ ਚ ਸਾਯਮਾਯਾਤ੍ਯਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਗੇ ਦੂਰਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਿ
ਉਥੇ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇ ਕਦੇ ਦੂਰ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਰਾਜ੍ਯਤਨਯਃ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝਿਤਾਸ਼ੇषਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਉਹ ਰਾਜ ਪਾਤ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਕਿਂ ਵृਕੈਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨੈਃ ਕਿਂ ਸਿਂਹੇਨ ਨਿਪਾਤਿਤਃ
ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇੜੀਏ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ? ਜਾਂ ਬਾਘਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ?