ਅਸਾਰਭੂਤੇ ਸਂਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਸ ਨਿਕੰਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਯਾ ਤਿਰੋਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਖੇਤਰਜਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਾਣਵਤ੍ਸੁ ਖਲ੍ਵਲ੍ਪਾ ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਤਤੋ ऽਧਿਕਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਪਤਤ੍ਰ੍ਰਿਭ੍ਯੋ ਮृਗਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਸ਼ਵੋ ऽਧਿਕਾਃ
ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ ਵਧੀਕ ਹਨ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਨਾਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਨृਪ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ऽਪਿ ਤਤਃ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵੀ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤਸ੍ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਨਭਸਾ ਯਥਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ।
ਅਮृਰ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਮਰ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਸਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਨਹਿ ਸ੍ਵਰੂਪਰੂਪਂ ਵੈ ਰੂਪਮਨ੍ਯਦ੍ਧਰੇਰ੍ਮਹਤ੍
ਹਰੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ।
ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯਾਦਿਚੇष੍ਟਾਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੇष੍ਟਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਿਨ੍ਯਵਿਹਿਤਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਉਸ ਦੀ ਕਰਤੂਤ, ਜੋ ਅਣਮਾਪਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸਾਧੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਮਝੋ।
ਤ੍ਰਿਭਾਵਭਾਵਨਾਤੀਤੋ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਯੋਗਿਨਾਂ ਨृਪ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ।
ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਯੋਨਯਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਏषਾ ਵੈ ਧਾਰਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਞ੍ਚਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਹੀ ਧਾਰਣਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਉਥੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤਾ ਮਨਾਧਾਰੇ ਧਾਰਣਾ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸੁਣੋ, ਜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਧਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਸੁਕਪੋਲਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਲਲਾਟਫਲਕੋਜ੍ਜ੍ਵਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ, ਚੌੜੀ ਗੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੱਥੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਮ੍ਬੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਂਕਿਤਵਕ੍ਸ਼ਸਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸਾਂਪ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਂਬਾष੍ਟਭੁਜਂ ਵਿष੍ਣੁਮਥ ਵਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਬੂਹ੍ਯਭੂਤਂ ਤਂ ਪੀਤਨਿਰ੍ਮਲਵਾਸਸਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਾਫ ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਸ਼ਙ੍ਖਗਦਾਖਡ੍ਗਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਲਯਾਞ੍ਚਿਤਮ੍
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਦ੍ ਦृਢੀਭੂਤਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਨृਪ ਧਾਰਣਾ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਾਰਣਾ ਉਥੇ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਪੱਕੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
ਨਾਪਯਾਤਿ ਯਦਾ ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਾਂ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸਮਝੋ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇ ਦ੍ਭਗਵਦ੍ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਕਮ੍
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਧਾਗਾ ਹੈ।
ਕਿਰੀਟਕੇਯੂਰਮੁਖੈਰ੍ਭੂषਣੈ ਰਹਿਤਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਉਹ ਤਾਜ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਤੇ ਹਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ऽਵਯਵਿਨਿ ਪ੍ਰਾਣਿਧਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਫਿਰ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮੈਰਙ੍ਗੈਃ षਙ੍ਭਿਰ੍ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਨृਪ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਨਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਸਮਾਧਿਃ ਸੋ ऽਭਿਧੀਯਤੇ
ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਧਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।