ਯਸ੍ਯ ਯੋਗਃ ਸ ਵੈ ਯੋਗੀ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰਮਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿष੍ਯਨ੍ਨਸਮਾਧਿਸ੍ਤੁ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਲਬ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੈਰਭ੍ਯਸਨਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ
ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋਗੀ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਚਯੋ ऽਚਿਰਾਤ੍
ਯੋਗੀ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੇਵੇਤ ਯੋਗੀ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਯਿਗਿਤਾਂ ਸ੍ਵਮਨੋ ਨਯਨ੍
ਯੋਗੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਕੁਰ੍ਵ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਪਰਿਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਏ।
ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਫਲਦਾਃ ਕਾਮ੍ਯਾ ਨਿष੍ਕਾਮਾਨਾਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਾਃ
ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੀਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਮਾਖ੍ਯੈਰ੍ਨਿਯਮਾਖ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਨਿਯਤੋ ਯਤਿਃ
ਜੋ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਬੀਜੋ ऽਬੀਜ ਏਵ ਚ
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਬੀਜ ਸਮੇਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਬੀਜ।
ਕੁਰੁਤਃ ਸਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਤृਤੀਯਃ ਸਂਯਮਾਤ੍ਤਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਲਂਬਨਮਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨੋ ऽਭ੍ਯਸਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਅਨੰਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਉਹ ਯੋਗੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿੱਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਕਾਰੀਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੇ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਵਸ਼੍ਯੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨ ਯੋਗੀ ਯੋਗਸਾਧਕਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਯੋਗੀ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਵਸ਼ੀਕृਤੈਸ੍ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਚੇਤਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼੍ਰਯੇ
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਧਾਰਮਸ਼ੇषਂ ਤੁ ਹॄਨ੍ਤਿ ਦੋषਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜੋ ਪੂਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਂ ਮੂਰ੍ਤਮਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਪਰਂ ਚਾਪਰਮੇਵ ਚ
ਰੂਪ — ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਆਮ, ਦੋਹਾਂ ਹੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਖ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਤਥਾ ਚੈਵੋਭਯਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਭਾਵਨਯਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ਼੍ਚਰਾਃ
ਕਰਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੋਰ — ਦੇਵਤੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ — ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰਬੋਧਯੁਕ੍ਤੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਮੇਤਤ੍ਪਰਂ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਭੇਦਭਿਨ੍ਨਦृਸ਼ਾਂ ਨृਪ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਵਚਸਾਮਾਤ੍ਮਸਂਤੋਦ੍ਯਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵੈਰੂਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ, ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸ੍ਥੂਲਂ ਹਰੇ ਰੂਪਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯਞ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਗੋਚਰਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਥੂਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਰੁਤੋ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਭਾਸ੍ਕਾਰਾਸ੍ਤਾਰਕਾ ਗ੍ਰਹਾਃ
ਮਰੁਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ—all ਇਹ ਸਾਰੇ
ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸ਼ੈਲਾਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਸਰਿਤੋ ਦ੍ਰੁਮਾਃ
ਇਨਸਾਨ, ਜਾਨਵਰ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਰੁੱਖ—
ਪ੍ਰਧਾਨਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚੇਤਨਾਞ੍ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜੀਵ—
ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਮੇਤਦ੍ਧਰੇ ਰੂਪਂ ਭਾਵਨਾਤ੍ਰਿਤਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿष੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।