ਕਲੇਵਰੋਪਭੋਗ੍ਯਂ ਹਿ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਸਰੀਰ ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਜਮੀਨ ਆਦਿ—
ਇਤ੍ਥਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇषੁ ਤਦ੍ਦੇਹੋਤ੍ਪਾਦਿਤੇषੁ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਭੋਗਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਮਾਨਵਃ
ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮृਣ੍ਮਯਂ ਹਿ ਯਥਾ ਗੇਹਂ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਵੈ ਮृਦਂ ਭਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ਭੋਗੈਃ ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਪੰਜ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਸਾਰਪਦਵੀਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਤੇ ਯਦਾ ਸੌਮ੍ਯ ਰੇਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨੋष੍ਣਵਾਰਿਣਾ
ਜਦੋਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੂੜ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਮੋਹਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤਃਕਰਣਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜਦ ਮੋਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਯ ਏਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ऽਮਲਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਯ ਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਂਗਃ ਸ੍ਥਾਲੀਸਂਗਾਤ੍ਤਥਾਪਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਂਗਾਦਹਂਮਾਨਾਦਿਦੂषਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਲ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਬੀਜਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਮਯਾ ਤਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਬੀਜ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਯੋਗਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਖਾਣ੍ਡਿਕ੍ਯੋ ऽਮृਤਵਚ੍ਛ੍ਰਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਹ ਤਮੀਰਯਨ੍
ਖਾਂਡਿਕਿਆ ਨੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਯੋ ਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਂ ਨਿਮਿਸਂਤਤੌ
ਤੂੰ ਇਸ ਥੋੜੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਚ੍ਯਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਯਂ ਮੁਨਿਃ
ਜਿੱਥੇ ਮুনি ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿषਯਾਸਂਗਿ ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਤਥਾ
ਬੰਧਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਂ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਲੋਹਮਾਕਰ੍षਕੋ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੁੰਬਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਯੋਗੋ ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਯੋਗਃ ਸ ਵੈ ਯੋਗੀ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰਮਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿष੍ਯਨ੍ਨਸਮਾਧਿਸ੍ਤੁ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਲਬ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੈਰਭ੍ਯਸਨਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ
ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋਗੀ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਚਯੋ ऽਚਿਰਾਤ੍
ਯੋਗੀ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੇਵੇਤ ਯੋਗੀ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਯਿਗਿਤਾਂ ਸ੍ਵਮਨੋ ਨਯਨ੍
ਯੋਗੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਕੁਰ੍ਵ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਪਰਿਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਏ।
ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਫਲਦਾਃ ਕਾਮ੍ਯਾ ਨਿष੍ਕਾਮਾਨਾਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਾਃ
ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੀਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਮਾਖ੍ਯੈਰ੍ਨਿਯਮਾਖ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਨਿਯਤੋ ਯਤਿਃ
ਜੋ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਬੀਜੋ ऽਬੀਜ ਏਵ ਚ
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਬੀਜ ਸਮੇਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਬੀਜ।
ਕੁਰੁਤਃ ਸਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਤृਤੀਯਃ ਸਂਯਮਾਤ੍ਤਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।