ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਮਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਰਿਪਾਲਨਮ੍
ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਫਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ।
ਯਤ੍ਰਾਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦੋषੋ ਨੈਵਾਸ੍ਤ੍ਯਪਕृਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਜੇ ਤੂੰ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਜਨ੍ਮੋਪਰ੍ਭਾਗਲਿਪ੍ਸਾਰ੍ਥਮਿਯਂ ਗਜ੍ਯਸ੍ਪृਹਾ ਮਮ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਹੈ।
ਨ ਯਾਚ੍ਞਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਯੈਤਤ੍ਸਤਾਂ ਮਤਮ੍
ਕਸ਼ਤਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਣਾ ਸਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਗृਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਮਮਤ੍ਵਾਕृष੍ਟਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਰ੍ਤੁਕਾਮਃ ਕਰੋਮਿ ਵੈ
ਮੈਂ ਵੀ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਦਿਦਂ ਤੇ ਮਨੋ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕੈਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਾਗ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵਵਿषਯਾ ਮਤਿਃ
ਜੋ ਸਮਝ ਅਸਲੀ 'ਆਤਮਾ' ਨੂੰ ਗਲਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੇ ਦੇਹੇ ਦੇਹੀ ਮੋਹਤਮੋਵृਤ੍ਤਃ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਰਿਜਲਪृਥਿਵੀਭਿਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਕਲੇਵਰੋਪਭੋਗ੍ਯਂ ਹਿ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਸਰੀਰ ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਜਮੀਨ ਆਦਿ—
ਇਤ੍ਥਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇषੁ ਤਦ੍ਦੇਹੋਤ੍ਪਾਦਿਤੇषੁ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਭੋਗਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਮਾਨਵਃ
ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮृਣ੍ਮਯਂ ਹਿ ਯਥਾ ਗੇਹਂ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਵੈ ਮृਦਂ ਭਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ਭੋਗੈਃ ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਪੰਜ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਸਾਰਪਦਵੀਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਤੇ ਯਦਾ ਸੌਮ੍ਯ ਰੇਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨੋष੍ਣਵਾਰਿਣਾ
ਜਦੋਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੂੜ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਮੋਹਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤਃਕਰਣਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜਦ ਮੋਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਯ ਏਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ऽਮਲਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਯ ਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਂਗਃ ਸ੍ਥਾਲੀਸਂਗਾਤ੍ਤਥਾਪਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਂਗਾਦਹਂਮਾਨਾਦਿਦੂषਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਲ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਬੀਜਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਮਯਾ ਤਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਬੀਜ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਯੋਗਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਖਾਣ੍ਡਿਕ੍ਯੋ ऽਮृਤਵਚ੍ਛ੍ਰਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਹ ਤਮੀਰਯਨ੍
ਖਾਂਡਿਕਿਆ ਨੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਯੋ ਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਂ ਨਿਮਿਸਂਤਤੌ
ਤੂੰ ਇਸ ਥੋੜੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਚ੍ਯਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਯਂ ਮੁਨਿਃ
ਜਿੱਥੇ ਮুনি ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿषਯਾਸਂਗਿ ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਤਥਾ
ਬੰਧਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਂ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਲੋਹਮਾਕਰ੍षਕੋ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੁੰਬਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਯੋਗੋ ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।