ਨਿष੍ਪਾਦਿਤੋ ਮਯਾ ਯਾਗਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਵਦੁਪਦੇਸ਼ਤਃ
ਯਜਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਮਾਸ ਸ ਭੂਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਤਮੂਚੁਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਗਜ੍ਯਮਸ਼ੇषਂ ਯਾਚ੍ਯਤਾਮਯਮ੍
ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਪੂਰਾ ਮੰਗ ਲੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਬਚੇ ਨਾ।'
ਪ੍ਰਾਹਸ੍ਯ ਤਾਨਾਹ ਨृਪਃ ਸ ਖਾਣ੍ਡਿਕ੍ਯੋ ਮਹਾਪਤਿਃ
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਖਾਂਡਿਕਿਆ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ,
ਏਤਮੇਤਦ੍ਭਂਵਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥ ਸਾਧਨਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ
'ਇਹ, ਮੰਤਰੀਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯੈਂਨਂ ਸ ਤੁ ਕੇਸ਼ਿਧ੍ਵਜਂ ਨृਪਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਿਧਵਜ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਤੇਨੋਕ੍ਤਃ ਖਾਣ੍ਡਿਕ੍ਯਸ੍ਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਤਾਂ ਖਾਂਡਿਕਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:
ਯਦਿ ਚੇਦ੍ਦੀਯਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਭਵਤਾ ਗੁਰੁਨਿष੍ਕ੍ਰਯਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਫੀਸ ਦੇਵੇਂ,
ਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦੀ ਮੰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ?
ਕੇਸ਼ਿਧ੍ਵਜ ਨਿਬੋਧ ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਂ ਯਤਃ
ਕੇਸ਼ਿਧਵਜ, ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਮਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਰਿਪਾਲਨਮ੍
ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਫਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ।
ਯਤ੍ਰਾਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦੋषੋ ਨੈਵਾਸ੍ਤ੍ਯਪਕृਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਜੇ ਤੂੰ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਜਨ੍ਮੋਪਰ੍ਭਾਗਲਿਪ੍ਸਾਰ੍ਥਮਿਯਂ ਗਜ੍ਯਸ੍ਪृਹਾ ਮਮ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਹੈ।
ਨ ਯਾਚ੍ਞਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਯੈਤਤ੍ਸਤਾਂ ਮਤਮ੍
ਕਸ਼ਤਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਣਾ ਸਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਗृਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਮਮਤ੍ਵਾਕृष੍ਟਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਰ੍ਤੁਕਾਮਃ ਕਰੋਮਿ ਵੈ
ਮੈਂ ਵੀ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਦਿਦਂ ਤੇ ਮਨੋ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕੈਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਾਗ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵਵਿषਯਾ ਮਤਿਃ
ਜੋ ਸਮਝ ਅਸਲੀ 'ਆਤਮਾ' ਨੂੰ ਗਲਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੇ ਦੇਹੇ ਦੇਹੀ ਮੋਹਤਮੋਵृਤ੍ਤਃ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਰਿਜਲਪृਥਿਵੀਭਿਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਕਲੇਵਰੋਪਭੋਗ੍ਯਂ ਹਿ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਸਰੀਰ ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਜਮੀਨ ਆਦਿ—
ਇਤ੍ਥਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇषੁ ਤਦ੍ਦੇਹੋਤ੍ਪਾਦਿਤੇषੁ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਭੋਗਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਮਾਨਵਃ
ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮृਣ੍ਮਯਂ ਹਿ ਯਥਾ ਗੇਹਂ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਵੈ ਮृਦਂ ਭਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ਭੋਗੈਃ ਪਞ੍ਚਭੋਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਪੰਜ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਸਾਰਪਦਵੀਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਤੇ ਯਦਾ ਸੌਮ੍ਯ ਰੇਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨੋष੍ਣਵਾਰਿਣਾ
ਜਦੋਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੂੜ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਮੋਹਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤਃਕਰਣਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜਦ ਮੋਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਯ ਏਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ऽਮਲਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਯ ਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਂਗਃ ਸ੍ਥਾਲੀਸਂਗਾਤ੍ਤਥਾਪਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।