ਸਰ੍ਵਭੂਤੇष੍ਵਸ਼ੇषੇषੁ ਵਕਾਰਾਰ੍ਥਸ੍ਤਤੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਰਮਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਗਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਯਂ ਨੋਪਚਾਰੇਣ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹ੍ਯੁਪਚਾਰਤਃ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਰੁਪਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਮਵਿਦ੍ਯਾਂ ਚ ਸ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨਿਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਹੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ 'ਭਗਵਾਨ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਵਿਨਾ ਹੇਯੈਰ੍ਗੁਣਾਦਿਭਿਃ
'ਭਗਵਾਨ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੰਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਭੂਤੇषੁ ਵਸਨਾਦੇਵ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਆਖਿਆ।
ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਜਗਤਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਨਿਯਮਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਅਤੀਤਸਰ੍ਵਾਵਰਣੋ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨਾਸ੍ਤृਤਂ ਯਦ੍ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਾਲਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਦੇ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਗृਹੀਤਾਭਿਮਤੋਰੁਦੇਹਃ ਸਂਸਾਧਿਤਾਸ਼ੇषਜਗਦ੍ਧਿਤੋ ऽਸੌ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਸਕਲਾ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦਯਃ ਸਂਤਿ ਪਰਾਵਰੇਸ਼ੇ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਚੇ-ਹੇਠੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਨਿਸਰ੍ਗਵੇਤ੍ਤਾ ਸਮਸ੍ਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਃ
ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਵੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਯੋਗਸਂਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਇ ਤੇ ਜੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮਾਂਸਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਸ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਜ੍ਞਾਤੇ ਯਨ੍ਨਾਖਿਲਾਧਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਜਨਕਾਯ ਪੁਰਾ ਯੋਗਂ ਤਥਾਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਕਥਂ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸਂਵਾਦੋ ਯੋਗਸਂਬਨ੍ਧਵਾਨਭੂਤ੍
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜੋ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਕृਤਧ੍ਵਜੋ ऽਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤਾਭੂਤ੍ਸਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਰਤਿਰ੍ਨृਪਃ
ਕ੍ਰਿਤਧਵਜ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਮਿਤਵ੍ਵਜਸ੍ਯਾਪਿ ਖਾਣ੍ਡਿਕ੍ਯਜਨਕਾਭਿਧਃ ਪੁਰੋਧਸਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਵੇਤੋ ऽਲ੍ਪਸਾਧਨਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ, ਖਾਂਡਿਕਿਆ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਜਨਕ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ, ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਇਯਾਡਜ ਸੋ ऽਪਿ ਸੁਬਹੂਨ ਯਜ੍ਞਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ।
ਏਕਦਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਯਾਗੇ ਯੋਗਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਯਜਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਜੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—
ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਹਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੇਣ ਚਰ੍ਤ੍ਵਿਜਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇ ਚੋਚੁਰ੍ਨਵਯਂਵਿਦ੍ਮਃ ਕਸ਼ੇਰੁਃ ਪृਚ੍ਛ੍ਯਤਾਮਿਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ।'
ਸ਼ੁਨਕਂ ਪृਚ੍ਛ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵੇਦ ਸ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਨਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ; ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਸ਼ੇਰੁਰ੍ਨਚੈਵਾਹਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਭੁਵਿ
ਨ ਕਸ਼ੇਰੂ, ਨ ਮੈਂ, ਤੇ ਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ ਚਾਹ ਤਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯੇष ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਾਤ੍ਮਰਿਪੁਂ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ ਚੇਤ੍ਪृष੍ਟੋ ਵਦਿष੍ਯਤਿ ਰਿਪੁਰ੍ਮਮ
ਜੇ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਧਰੋ ਨृਪਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕਾਲਾ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਖਾਞ੍ਜਡਿਕ੍ਯੋ ਰਿਪੁਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਖਾਂਡਿਕਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ—