ਆਸੁਰਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਤਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਸੁਰੀ ਨੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਪਿਲੀ ਨਾਮ ਕਾਚਿਦਾਸੀਤ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨੀ
ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਿਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਲੇਭੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਨੈष੍ਟਿਕੀਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਪਿਲੀ-ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਹੇਤੁਭਿਃ
ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਮ੍ਪृष੍ਟਤੋ ऽਨੁਜਗਾਮ ਤਮ੍
ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਰਮਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਵੇਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਰ੍ਵਨਿਰ੍ਵੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਮਨਾਸ਼੍ਵਾਸਿਕਂ ਮੋਹਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹ ਭਰਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ।
ਆਗਮਾਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨਪਿ ਪਰਾਜਿਤਃ
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਮੋਹਾਤ੍ਤਦਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਂ ਮਤਮ੍
ਭਰਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।
ਅਜਰੋ ऽਯਮਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਸੌ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਧਿष੍ਟਾਯ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਯਾਲ੍ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਯਾਗਮੋ ਭਿਨ੍ਨਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੋ ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਗੱਲ ਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੋਜੀਵਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਮਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ।
ਜਾਤਿਸ੍ਮृਤਿਰਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੋਂऽਬੁਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ, ਚੁੰਬਕ, ਸੂਰਜੀ ਪੱਥਰ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਖਣਾ—
ਮृਤਕਰ੍ਮਨਿਵਤ੍ਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁਕਣਾ—ਇਹ ਸਬੂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਤਸ੍ਯ ਹਿ ਮੂਰ੍ਤੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇ ਚ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਰਣਧਰ੍ਮਿਣਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਰੂਪਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋ ਜਾਤਿਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਤੋਰ੍ऽਥਤਃ
ਜਦੋਂ ਰੂਪ, ਜਨਮ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਏਵਂ ਸਤਿ ਚ ਕਾ ਪ੍ਰੀਹਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਦ੍ਯਾਤਪੋਬਲੈਃ
ਜੇ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ, ਤਪ ਜਾਂ ਬਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਅਪਿ ਤ੍ਵਯਮਿਹੈਵਾਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਦੁਃਖਿਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਇਥੇ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਿ ਮੁਸ਼ਲੈਰ੍ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਮਸਂਵਤ੍ਸਰੌ ਤਿष੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣੋ ऽਥ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ
ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਸਾਲ, ਤਿਸ਼ਯ ਤਾਰਾ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਤੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ—
ਜਰਯਾਭਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਨਾ ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਬੁੱਢੇਪੇ ਦੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਾਂਸਮਸ੍ਥਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਜੀਵਨ ਵਾਯੂ, ਲਹੂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ—
ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਾਤਸ਼੍ਚ ਦਾਨਧਰ੍ਮਫਲਾਗਮੇ
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਮਨਸ੍ਯੇਤੇ ਬਹਵਃ ਸਂਤਿ ਹੇਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਮृਸ਼ਤਾਮੇਵ ਤਤ੍ਸਮ੍ਯਗਭਿਧਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,
ਏਵਨ੍ਤੁਰ੍ ਥੈਰਨਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤਵਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,