ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਿਕਧਰ੍ਮਾਣਾਮਾਸੀਦ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਚਿਨ੍ਤਨੇ
ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਪृਥਗ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨਾਪਾषਞ੍ਜਵਾਦਿਨਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।
ਆਦਮਸ੍ਥਃ ਸ ਭੂਯਿष੍ਟਮਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁषਅਯਤਿ
ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪਰਿਧਾਵਨ੍ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਿਥਿਲਾਮਥ
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਸੁਪਰ੍ਯਵਸਿਤਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨष੍ਟਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੁਵੈਤ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸੁਖਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਸ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ ਮਨ੍ਯੇ ਤੇਨ ਰੂਪੇਣ ਵਿਖ੍ਯਾਪਯਤਿ ਹਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਆਪ ਹੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਸ੍ਰੋਤਸਿ ਯਃ ਸਤ੍ਰਮਾਸ੍ਤੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਯਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਵਸ੍ਥਮਵ੍ਯਙ੍ਕ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਵੋਚ ਸੱਚਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਵਿਬੁਧੇ ਦੇਹਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤਰ ਤੇ ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਸਮਝਾਈ।
ਆਸੁਰਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਤਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਸੁਰੀ ਨੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਪਿਲੀ ਨਾਮ ਕਾਚਿਦਾਸੀਤ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨੀ
ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਿਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਲੇਭੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਨੈष੍ਟਿਕੀਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਪਿਲੀ-ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਹੇਤੁਭਿਃ
ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਮ੍ਪृष੍ਟਤੋ ऽਨੁਜਗਾਮ ਤਮ੍
ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਰਮਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਵੇਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਰ੍ਵਨਿਰ੍ਵੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਮਨਾਸ਼੍ਵਾਸਿਕਂ ਮੋਹਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹ ਭਰਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ।
ਆਗਮਾਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨਪਿ ਪਰਾਜਿਤਃ
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਮੋਹਾਤ੍ਤਦਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਂ ਮਤਮ੍
ਭਰਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।
ਅਜਰੋ ऽਯਮਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਸੌ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਧਿष੍ਟਾਯ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਯਾਲ੍ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਯਾਗਮੋ ਭਿਨ੍ਨਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੋ ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਗੱਲ ਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੋਜੀਵਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਮਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ।
ਜਾਤਿਸ੍ਮृਤਿਰਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੋਂऽਬੁਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ, ਚੁੰਬਕ, ਸੂਰਜੀ ਪੱਥਰ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਖਣਾ—
ਮृਤਕਰ੍ਮਨਿਵਤ੍ਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁਕਣਾ—ਇਹ ਸਬੂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਤਸ੍ਯ ਹਿ ਮੂਰ੍ਤੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇ ਚ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਰਣਧਰ੍ਮਿਣਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਰੂਪਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋ ਜਾਤਿਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਤੋਰ੍ऽਥਤਃ
ਜਦੋਂ ਰੂਪ, ਜਨਮ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—