ਸਂਹਰੇਤ੍ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਿष੍ਯਤਿ
ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰੋਕੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਧ੍ਯਾਨਪਥੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਮੇष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਦੇਵਂ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨੋ ਹ੍ਯੋਵਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤੁ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਯੋਗੀ ਉਹ ਨਿਰਾਮਯ ਨਿਰਵਾਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਭृਗੁਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਜਯਤ੍
ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਨਿਖਿਲੇਨ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਪੁਨਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨਾਰਦੋ ऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸਤ੍ਕਥਾਮ੍
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਫਿਰ ਆਤਮਕ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ।
ਨ ਚ ਮੇ ਜਾਯਤੇ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਭੂਯੋਭੂਯੋ ऽਪਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣ ਲਵਾਂ।
ਤਥਾ ਕਥਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਂ ਸਦਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੋਖ ਦੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਹਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਜਨਕੋ ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਃ
ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਮੋਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਿਕਧਰ੍ਮਾਣਾਮਾਸੀਦ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਚਿਨ੍ਤਨੇ
ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਪृਥਗ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨਾਪਾषਞ੍ਜਵਾਦਿਨਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।
ਆਦਮਸ੍ਥਃ ਸ ਭੂਯਿष੍ਟਮਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁषਅਯਤਿ
ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪਰਿਧਾਵਨ੍ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਿਥਿਲਾਮਥ
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਸੁਪਰ੍ਯਵਸਿਤਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨष੍ਟਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੁਵੈਤ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸੁਖਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਸ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ ਮਨ੍ਯੇ ਤੇਨ ਰੂਪੇਣ ਵਿਖ੍ਯਾਪਯਤਿ ਹਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਆਪ ਹੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਸ੍ਰੋਤਸਿ ਯਃ ਸਤ੍ਰਮਾਸ੍ਤੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਯਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਵਸ੍ਥਮਵ੍ਯਙ੍ਕ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਵੋਚ ਸੱਚਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਵਿਬੁਧੇ ਦੇਹਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤਰ ਤੇ ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਸਮਝਾਈ।
ਆਸੁਰਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਤਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਸੁਰੀ ਨੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਪਿਲੀ ਨਾਮ ਕਾਚਿਦਾਸੀਤ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨੀ
ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਿਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਲੇਭੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਨੈष੍ਟਿਕੀਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਾਪਿਲੇਯਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਪਿਲੀ-ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਹੇਤੁਭਿਃ
ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਮ੍ਪृष੍ਟਤੋ ऽਨੁਜਗਾਮ ਤਮ੍
ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਰਮਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਵੇਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਰ੍ਵਨਿਰ੍ਵੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਾਉ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਮਨਾਸ਼੍ਵਾਸਿਕਂ ਮੋਹਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹ ਭਰਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ।
ਆਗਮਾਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨਪਿ ਪਰਾਜਿਤਃ
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।