ਇਤੀਮਂ ਹृਦਯਗ੍ਰਥਿਂ ਬੁਦ੍ਧਿਚਿਨ੍ਤਾਮਯਂ ਦृਢਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ—
ਮਲਿਨਾਃ ਪ੍ਰਾਣ੍ਨੁਯੁਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਨਦੀਂ ਨਰਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੰਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਸਫਾਈ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਮਹਾਨਦ੍ਯਾ ਹਿ ਪਾਰਜ੍ਞਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇ ਨ ਤਰਨ੍ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯੇ ਵਿਦੁਰਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ,
ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਸ਼ਨੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਲਭਤੇ ਚ ਸ਼ਮਂ ਤਤਃ
ਉਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਵਿष੍ਯ ਮਨਸਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕਃ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ,
ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸृष੍ਟੇषੁ ਦੁਰ੍ਵਾਪੇष੍ਵਕृਤਾਤ੍ਮਾਭਿਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੱਕੇ ਨਹੀਂ,
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਦ੍ਧਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਤਕृਤ੍ਯਾ ਮਨੀषਿਣਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਨਹਿ ਗਤਿਰਧਿਕਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਸਤਿ ਹਿ ਗੁਣੇਪ੍ਰਵਦਤ੍ਯਤੁਲ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਤਦੁਭਯਂ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਤਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜਨਯਤੀਹ ਕੁਰ੍ਵਤਃ
ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਸੰਦ; ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯ ਕੁਸ਼ਲਾਨ੍ਨ ਸ਼ੋਚਤੇ ਜਾਯਤੇ ਯਦਿ ਭਯਂ ਪਦਂ ਸਦਾ
ਉਥੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਭਾਵੇਂ ਡਰ ਆਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਰਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਤਾਪਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਹ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਮਹਰ੍षਯੋ ਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਗਤਮਾਨਸਾਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਦੋषਪਾਰੀਕ੍ਸ਼ੀਣਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਗਾਨ੍ਯ ਵਿਧਾਦੀਨਿ ਮਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰਾਣਿ ਚ
ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਪਿਣ੍ਡੀਕृਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਮਾਸੀਨਃ ਕਾष੍ਟਵਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਂ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਵਿਨ੍ਦ੍ਯਾਜ੍ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਨ ਰਸਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗਪ੍ਰਮਾਥੀਨਿ ਨੇਚ੍ਛੇਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਹ ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਧ੍ਯਾਨਪਥੇ ਧੀਰਃ ਸਮਾਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਰਾ
ਪਹਿਲੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।
ਏष ਧ੍ਯਾਨਪਥਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਭਯਾ ਸਮਨੁਵਰ੍ਣਿਤਃ
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਧਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ, ਡਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਰਿष੍ਯਤਿ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦਮ੍ਬੁਧਰੇ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਬਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਉਠੇਗਾ।
ਏਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਭਵਤਿ ਧ੍ਯਾਨਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਵਾਯੁਪਥਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਨੋ ਭਵਤਿ ਵਾਯੁਵਤ੍
ਮਨ ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਦਧ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚੇਤੋ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਵਿਤ੍
ਧਿਆਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲੇ।
ਮੁਨੇਃ ਸਮਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਦਿਤਃ
ਜੋ ਮੁਨਿ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਮੁਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਵਾਤ੍ਮਨੋ ਹਿਤਮ੍
ਮੁਨਿ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸਾ ਵਾਰਿਣਾ ਸਿਕ੍ਤਾ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਵਨਾਃ
ਜੇਕਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਸ਼ਨੈਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪਰਿਭਾਵਨਮ੍
ਪਰ ਜਦ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।